Alamansuyu Deresi Havzasının (Orta Kelkit Havzası) hidrografyası
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EBUBEKİR SIDDIK KARAKUM
Danışman: Atilla Karataş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yeryüzündeki tüm mahlûkatın kendisine muhtaç olduğu su; Dünyada dağılışı itibariyle ciddi farklılıklar göstermekte ve bu farklılıklar suya ulaşımda güçlüklere neden olmaktadır. Her geçen gün nüfusun çoğalmasının yanında, tarımda ve endüstri kuruluşlarında da suya olan talebin artması, su üzerinde uluslararası planlamaların ve analitik çalışmaların yapılmasını mecburi kılmıştır. Bu çalışmalar neticesinde yapılan anlaşmaların misyonu, herkesin ve her kesimin temiz suya ulaşımını sağlamak olmuşsa da, bu yöndeki çalışmalarda su genellikle doğal bir hak ve hayati ihtiyaç maddesinden ziyade ticari bir mal olarak kabul görmüştür. Türkiye'de suyun planlanması ve optimum seviyede maksimum fayda ile kullanılabilmesi için yapılan çalışmalar daha önemli bir hale gelmektedir. Bu bakış açısıyla çalışma sahası, Kuzey Anadolu Dağlarının art kuşağı olan Kelkit oluğunun güney yamacı ve Kösedağ kütlesinin kuzeyinde kalan Alamansuyu Deresi havzası olarak belirlenmiştir. 37◦50'-37◦58' doğu boylamları ile 40◦14'-40◦7' kuzey enlemleri arasında yer alan havzanın yüzey ve yer altı suları açısından durumu müşahede edilmiş olup, drenajı etkileyen faktörler, havzanın litolojik yapısının hidrografyaya etkileri, yer altı sularının beslenim sahalarının tespiti ve arazinin hidrojeolojik özellikleri gibi konuların yanında; akarsu havzasının zamansal olarak evrimi ile flüvyal süreçler de detaylarıyla incelenmiştir. Çalışma sahasında yer alan su kaynakları tüm muhteviyatıyla havza içinde bulunan köy ve yayla yerleşmelerinin içme, kullanma ve sulama suyu ihtiyaçlarını karşılamaktadır. Bunun yanında sahada hayata geçirilen HES projesiyle birlikte elektrik üretimi de yapılmaktadır. Sahaya ait veriler çoğunlukla bu proje kapsamında yapılan ölçüm ve hesaplamalara dayanmaktadır. Bu doğrultuda çalışma sahasının hidrografyası, yer altı suları, kaynaklar, akarsular ve Ekinözü Göleti şeklinde sınıflandırılarak incelenmiştir. Çalışmanın amacı, içeriği ve kapsamı giriş bölümde belirtilmiş olup, çalışma esnasında başvurulan materyaller, izlenen yol haritası ve sahayı içine alan önceki çalışmalar bu bölümde izah edilmiştir. Ayrıca, Alamansuyu Deresi'nin konum ve genel fiziki özelliklerinin yanı sıra su kaynakları ile ilişkileri çerçevesinde çalışma sahasındaki beşeri ve ekonomik faaliyetlere de yine bu bölümde değinilmiştir. Birinci bölümde çalışma sahasının coğrafi konumu ve genel fiziki coğrafya özellikleriyle havza içindeki beşeri münasebetler ele alınmıştır. İkinci bölümde Alamansuyu Deresi havzasının yer altı suyu potansiyeli ve kaynaklar irdelenmektedir. Yer altı sularının bulunuş ve dağılışı, çalışma sahasının klimatik ve litolojik karakteri ile infiltrasyon ve permeabilite gibi hidrojeolojik özelliklerine dayanmaktadır. Diğer taraftan topografik ve jeomorfolojik koşullar gibi kaynakların ortaya çıkışında etkili olan unsurlar da bu bölümde açıklanmıştır. Üçüncü bölümde Alamansuyu Deresi kollarıyla birlikte incelenerek drenaj özellikleri değerlendirilmiştir. Debi, rejim ve su kalitesi gibi hidrolojik parametreler üzerinde durulmuştur. Doğal bir gölün bulunmadığı çalışma sahasında, enerji temini için inşa edilen göletin genel özellikleri ayrı başlık altında değerlendirilmiştir. Son olarak çalışma sahasında su temini ve kullanımı ile geleceğe dair projeksiyonlar çalışmanın dördüncü bölümünün içeriğini meydana getirmiştir. Su kaynakları açısından mevcut durumdaki arz talep dengesi ile zamanla ortaya çıkması muhtemel yeni koşullar bu bölümde irdelenmiştir. Sonuçta çalışma sahasındaki gidişatın bölge halkı ve ekosistem elemanları açısından olumsuzluklar doğurma potansiyeli barındırdığına yönelik güçlü işaretlerin varlığı tespit edilmiş ve bu kapsamda çözüme yönelik önerilerde bulunulmuştur.