NONPARAMETRİK REGRESYONDA İÇSELLİK PROBLEMİ: TEORİK VE UYGULAMALI YAKLAŞIMLAR
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ekonometri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEVCAN ÇAĞLAYAN
Danışman: Ebru Çağlayan Akay
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İçsellik sorununa sahip modellerin tanımlanması ve tahmin edilmesinde araç değişkenler (IV) yaygın olarak kullanılmaktadır. IV yöntemleri başlangıçta parametrik modellere dayanırken, bu yöntemler parametrik olmayan modellere genişletilmiştir. Parametrik olmayan yaklaşımlarda, parametrik yaklaşımların aksine daha esnek ve herhangi varsayıma dayanmadan tahmin yapılmaktadır. Bu bağlamda, içselliğe sahip parametrik olmayan modellerin tahmininde parametrik olmayan araç değişken (NPIV) yöntemi ve kontrol fonksiyonu (CF) yaklaşımı öne çıkmaktadır. NPIV yöntemi, matematiksel olarak iyi tanımlanmamış (ill-posed) ters problem olarak adlandıran bir tahmin sorununa sahiptir. Dolayısıyla, böyle bir sorunu çözmek için Tikhonov ve Landweber-Fridman düzgünleştirme yöntemleri kullanılmaktadır. Bu çalışmada, TÜİK 2022 Hanehalkı mikro veri seti kullanılarak, literatürde içselliğin yaygın bir örneği olan Engel eğrileri tahmin edilmektedir. Engel eğrileri tahmini için hane anketlerinde toplam harcama değişkeni, içsel bir değişken olarak ele alınmaktadır. İçsellikten dolayı, tahmin yöntemlerinin yapısal ilişkiyi doğru biçimde ortaya koyması engellenmektedir. Bu nedenle, hem içsellik sorununu dikkate alan hem de Engel eğrilerinin yapısını bir varsayıma dayandırmadan ortaya koyan bir CF ve NPIV tahmin yöntemleri kullanılmıştır. Böylece, tutarlı ve güvenilir tahminlerin elde edilmesi amaçlanmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgular, içselliğin göz ardı edilmesinin Engel eğrileri tahmininde önemli sapmaların meydana geldiğini göstermektedir. Aynı zamanda, hanehalkının demografik değişkenleri de içsellik dikkate alındığında anlamlı etkilere sahip olmaktadır. Düzgünleştirme yöntemlerinin tahmin sonuçları ise, harcama türüne bağlı olarak farklılık olduğunu ortaya koymaktadır.