Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Yabancı Diller Eğitimi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLDEN KİRAZLI
Danışman: Füsun Saraç
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Araştırmanın temel amacı, Türkiye'de Cumhuriyet döneminde Millî Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan ve ortaöğretim kurumlarında okutulan birinci ve ikinci yabancı dil Fransızca ders kitaplarını incelemektir. Bu çerçeve içerisinde, araştırmada 1940 yılından 2023 yılına kadar ortaöğretim kurumlarında okutulan Fransızca ders kitaplarının fiziksel açıdan, içerik, dil ve anlatım açısından belirlenen kriterlere uygun olup olmadığı incelenmiştir. Diğer taraftan, sözü edilen ders kitaplarının Millî Eğitim Bakanlığı tarafından ortaöğretim Fransızca dersi için hazırlanan öğretim programlarına uygun olup olmadıkları araştırılmıştır. Araştırmada, "Cumhuriyet döneminde ortaöğretimde okutulmuş olan Fransızca ders kitapları yabancı dil ders kitabı olma özelliklerini taşımakta mıdır ve kitaplar öğretim programlarına uygun mudur?" ana problemine yanıt aranmıştır. Ana probleme ulaşmak için Fransızca ders kitapları, Bakanlığın belirlediği kriterler ve literatürden oluşturulan kriterler çerçevesinde değerlendirilmiştir. Yabancı dil Fransızca ders kitaplarının, Bakanlık tarafından yayımlanan öğretim programları ile uyumlu olup olmadığı incelemesi de yine belirlenen kriterlerden yola çıkılarak tespit edilmiştir. Çalışma nitel araştırma yöntemine dayalı olup, tarama modeli çerçevesinde konuyla ilgili kaynakların bulunduğu literatür taraması ve eldeki dokümanların incelemesi yapılmıştır. Bu nedenle araştırma, içerik analizinin de yapıldığı betimsel bir araştırmadır. Çalışmanın ilk grup temel araştırma kaynağı A1-A2 seviyesinde, lise öğrencileri için hazırlanmış Fransızca ders kitaplarıdır. Kitaplar tarihsel sırayla şu şekildedir: Fransızca Ders Kitabı IV-V-VI / Je Parle Français 4–5–6 / Je Voyage en Français 4 / Salut! 10–11–12 / Nouveau Bien Sûr! A1.1-A1.2-A2.1-A2.2. Temel araştırma kaynaklarımızdan olan ikinci grup ise, Cumhuriyet döneminde Fransızca dersi için hazırlanan, öğretim programlarından oluşmaktadır. Cumhuriyet döneminde, "Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu" tarafından, ortaöğretim Fransızca öğretiminde uygulanan toplamda 10 adet öğretim programı yayımlanmıştır. En eski tarihli ortaöğretim Fransızca dersi öğretim programı 1924 yılına aittir. Araştırmamız kapsamında, 1924 yılından başlamak üzere yayımlanan 1934, 1973, 1993, 1996, 2004, 2006, 2011, 2017 ve 2018 yıllarına ait bütün programlar incelenmiştir. Dönemler kendi içerisinde ve birbirleriyle kıyaslanmıştır. Elde edilen bulgular irdelenmiş ve yorumlanmıştır. Araştırmada şu sonuçlara ulaşılmıştır; Cumhuriyet'in ilk yılarından bu yana, Fransızca ders kitaplarının fiziksel açıdan ve içerik açısından dönem dönem teknolojik gelişmelere direnç göstermiş olsalar da, olumlu yönde gelişim gösterdiği tespit edilmiştir. Ders kitaplarının, zaman içerisinde görsel ve içerik olarak zengin ve çeşitli materyallerle desteklendiği belirlenmiştir. Son dönemlere doğru, daha çok öğrenciyi merkeze alan yöntem kitapları hâline gelmişlerdir. Ders kitaplarında kullanılan dil edebî dilden güncel dile doğru bir yol izlemiş ve iletişim becerilerine ağırlık veren bir anlayış oluştuğu görülmüştür. İlk yıllarda okutulan ders kitaplarında bulunan yazım ve dilbilgisi hatalarının son yıllarda okutulan kitaplarda artık görülmediği anlaşılmıştır. Ders kitaplarının, Cumhuriyet'in ilk yıllarından itibaren dünya çapında meydana gelen ekonomi, siyaset ve uluslararası ilişkilerdeki gelişmelerden, bunların yanında yabancı dil eğitim ve öğretiminde yaşanan ilerleme ve gerilemelerden etkilendiği anlaşılmıştır. Ayrıca yapılan düzenlemelerin ve getirilen kriterlerin bazen dönemsel şartlara bazen de uygulayan kişilere göre değişiklik gösterdiği dikkati çekmiştir. Cumhuriyet'tin ilk yıllarından günümüze kadar kullanılan ders kitaplarının içeriklerinin, uygulanma biçimlerinin ilgili oldukları öğretim programlarına genel olarak uyum gösterdiği anlaşılmıştır. Bu uygunluğun günümüze doğru daha da arttığı dikkati çekmiştir. Çünkü günümüze geldikçe, öğretim programlarının sınırları, içerikleri, yazılma kriterleri daha ayrıntılı ve net olarak verilmiştir. Bu olumlu değişimde, "Avrupa Ortak Başvuru Metni"nın etkili olduğu tespit edilmiştir. Fransızca dersi öğretim programlarının da tarihsel süreç içinde amaçları, ilkeleri, hedefleri, öğrenme-öğretme durumları, ölçme-değerlendirme durumları vb. gibi kriterleri bir önceki programın eksiklerinin gözden geçirilmesi üzerinden bir ilerleme kaydederek geliştirilmiştir. Tüm bu çalışmalar sonucunda, Fransızca ile ilgili çalışmalar yapacak kişilere, etkili bir ders kitabı seçme, uygulanabilir ve verimli öğretim programları hazırlama konusunda öneriler sunulmuştur.