Ebul Said Ebul Hayr ve Hayyam ile Kadı Burhaneddin ve Nesimi'nin dörtlüklerinin mukayesesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATEMEH NAJAFI
Danışman: Üzeyir Aslan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın yapılma sebebi, İran ve Türk edebiyatının birçok açıdan ortak noktalarını yeniden gözden geçirerek bu iki ihtişamlı edebiyatın, hem mecazi hem ilahi aşkı yansıtabilen sanatı yani rubai ve tuyuğun karşılaştırılmasıdır. Yakın dönemlerde yaşayan hem şiirlerinde hem kendi hayatlarında fikirlerin izleri olan Ömer HAYYÂM ve Ebu Said EBU'L-HAYR olmak üzere iki İranlı şair, öte yandan İmadü'd-din NESÎMÎ ve Kadı BURHANEDDİN olmak üzere de iki Türk şairin hayatları, şiirleri ve özellikle de rubai ve tuyuğlarının değerlendirilmesi yapılmıştır. Yapılan çalışmaya yöntem ve içerik olarak bakıldığında Ömer HAYYÂM ile Kadı BURHANEDDİN, Ebu Said EBU'L-HAYR ile İmadü'd-din NESÎMÎ arasında müşterek bir bağ görülür. Hayyâm'ın daha nihilist, dünyayı eğlence mekânı olarak görerek şarap ve sevgili ile vakit geçirmesi; Kadı BURHANEDDİN'in her ne kadar sûfî bir dönemde yaşasa da tasavvufî konulara yer vermemesi, basit ve mecazî aşktan bahsetmesi bu iki şairin aynı yolda telaki etmesini sağlar. Diğer tarafta Ebu Said'in şeyh olması, sema meclislerinde irfanî şiirler söylemesi; Nesîmî'nin sûfî olması ve hayatı boyunca "ene'l-ḥaḳ" düşüncesini benimsemesi, bu iki şairin amacında -aynı dil ile ifade edilmemesine rağmen- benzerlikler olduğunu gösterir. Biz de bu çalışma çerçevesinde bu dört değerli şairin özellikle rubai ve tuyuğ konusunda karşılaştırılmasına çaba sarf ettik. Bu çalışmanın ilk bölümünün giriş kısmında rubainin ortaya çıkışı, Fars edebiyatında rubai, Fars edebiyatında rubai ve akabinde Türk edebiyatında rubai söyleyen şairler, Türk edebiyatında rubai söyleyen şairler hakkında bilgilere yer verilmektedir. İkinci bölümde Türk ve İranlı şairlerimiz üzerine değerlendirme çalışmamız mevcuttur. Üçüncü bölümde rubaide önemli unsurlar seçilerek onların değerlendirmesi yapılmıştır. Dördüncü bölümde rubaide bazı aşk ve tasavvuf gibi unsurlar hakkında rubailere yer verilmiş, beşinci bölümde ise rubai tahlili yapılmıştır. Altıncı bölümde rubailerin mukayesesi çalışılmıştır. Son bölümde de bu çalışmanın sonucuna yer verilmiştir. Bu çalışmanın çevrilme, değerlendirilme ve ana hatlarını takip edebilmek için Dehhodâ, Âbbâdîs, Mo'în, TDK, Ḳâmûs-i 'Arabî, Vâje-yâb, Kubbealtı gibi Farsça, Türkçe ve Arapça sözlükler ile çeşitli makalelerden faydalanıldığını belirtmek gerekir.