Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Nadir Eserler Kütüphanesi'ndeki yazma eserlerde tezhip sanatı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İslam Tarihi ve Sanatları Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP BAYRAKTUTAR ARSLAN
Danışman: Aziz Doğanay
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:"Oku" emriyle başlayan Kur'ân-ı Kerîm'in nüzulü ve mushaf haline getirilmesi, sadece dinî bir metnin korunması değil; aynı zamanda İslâm sanatlarının temellerinin atılması açısından da mühimdir. Türk-İslâm medeniyetinin temelini teşkil eden bu anlayış, kitabı yalnızca bir bilgi kaynağı olarak değil, aynı zamanda estetik bir nesne olarak da görmüş; bu anlayış kitap sanatlarının doğuşuna ve gelişimine zemin hazırlamıştır. Bu çerçevede, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Kütüphanesi Nadir Eserler Kütüphanesi'nde yer alan yazma eserler arasında tezhip sanatı açısından önem arz eden eserlerin tespiti ve incelenmesi tez konusunun ana eksenini oluşturmuştur. Söz konusu kütüphanenin, Hamidiye Mektebi'nden günümüze ulaşan yazma eserleri ile bağışlar yoluyla zenginleşen koleksiyonlara sahip olması; ayrıca bu yazma eserlerin tezhip sanatı açısından daha önce bir incelemeye konu edilmemesi tez konusu olarak belirlenmesinde etkili olmuştur. Kütüphane katalog tarama sistemi üzerinde yapılan ön araştırmada, tezhipli eserlerin tespiti hususunda herhangi bir veri bulunamaması üzerine, koleksiyondaki 2709 adet yazma tek tek incelenmiş ve tezhipli olanlar belirlenmiştir, sayıca sınırlı olan tezhipli eserler ayrı bir sınıflandırmaya tabi tutulmaksızın hepsi çalışmaya alınmıştır. Bu eserlerin sayfa ölçüleri alınmış, hattat bilgisi, ketebe bilgileri için ilk ve son sayfalar okunmuştur. Tezhipli sayfaları incelenerek motifler, desen tasarımı, üslûp özellikleri belirlenmiştir. Konumuz olan eserler görselleri ve bilgisayar ortamında yapılan çizimleriyle de desteklenerek tezhip sanatı açısından değerlendirilmesine katkıda bulunulmuştur. Son olarak değerlendirme bölümünde dönemleriyle mukayesesi yapılarak farklılıkları ve benzerlikleri ortaya konarak genel bir değerlendirme yapılmıştır.