Düzce'deki Türk dönemi taşınmaz kültür varlıkları

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Sanatı Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ERDAL OKUMUŞ

Danışman: Abdülhamit Tüfekçioğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Batı Karadeniz Bölgesi'nde yer alan Düzce, tarihsel süreç içerisinde birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Antik çağlardan itibaren Bithynia, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı gibi farklı uygarlıkların egemenliği altında kalan bölge, zengin ve katmanlı bir kültürel mirasın oluşumuna zemin hazırlamıştır. Bunun sonucu olarak da, bu topraklar üzerinde sayısız kültür varlığı ortaya çıkmıştır. Söz konusu eserlerden bir kısmı günümüze ulaşabilmiş, bir kısmı ise tahribat, doğal afetler veya ihmalkârlık gibi nedenlerle tamamen yok olmuştur. Bazı yapılar ise çeşitli dönemlerde gerçekleştirilen onarım ve müdahalelerle günümüze kadar korunmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada, söz konusu kültürel mirasın önemli bir bölümünü teşkil eden mimari eserlerden günümüze ulaşabilen ya da kaynaklardan tespit edilebilen yapılar ele alınacak; bu bağlamda, Düzce ve ilçeleri olan Akçakoca, Cumayeri, Çilimli, Gölyaka, Gümüşova, Kaynaşlı ve Yığılca sınırları içerisinde tespit edilen cami, çeşme, değirmen, hamam, konut, okul, serender ve mezar taşları gibi, Türk dönemine ait taşınmaz kültür varlıkları kapsamındaki yapılar incelenecektir. Çalışmanın giriş bölümünde, Düzce ilinin coğrafi özellikleri ile tarihsel gelişim süreci ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. İkinci bölümde ise, bölgedeki örnekler doğrultusunda, XIV. yüzyıldan XX. yüzyıla kadar uzanan süreçte merkez ilçe başta olmak üzere Akçakoca, Cumayeri, Çilimli, Gölyaka, Gümüşova, Kaynaşlı ve Yığılca ilçelerinde günümüze ulaşabilmiş kültür varlıkları, kronolojik bir çerçevede ayrıntılı olarak tanımlanmış ve değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında 40 cami, altı çeşme, 10 değirmen, üç hamam, 15 konut, iki okul, 10 serender ile 434 mezar taşı incelenmiştir. Düzce'ye ilişkin yürütülen arşiv çalışmaları, yapıların tarihlendirilmesinde önemli bir kaynak teşkil etmiştir. Ayrıca, eserler üzerinde yer alan kitabeler, arşiv belgeleri ve yöre halkından elde edilen sözlü bilgiler doğrultusunda yapıların banileri, inşa ve onarım süreçleri ortaya konulmuştur. Çalışmanın üçüncü bölümünde, "Karşılaştırma ve Değerlendirme" başlığı altında bölgedeki eserler ve kültür varlıklarının; Yapının İncelenmesi, kitabeleri, kullanılan malzemeleri, geçirdikleri onarım ve eklemeler ile süsleme programları detaylı olarak incelenmiştir. Eserler, öncelikle kendi iç dinamikleri çerçevesinde, ardından çağdaş dönem örnekleriyle karşılaştırmalı olarak analiz edilmiş; böylece Düzce'deki yapılar ile diğer bölge örnekleri arasındaki benzerlikler ve farklılıklar ortaya konarak, söz konusu eserlerin Osmanlı mimarisi içerisindeki yeri ve önemi vurgulanmıştır.