Millî kimliğin inşasınde edebiyatın rolü (1911-1920)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2015

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MEHMET SÜMER

Danışman: BAKİ ASİLTÜRK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez, Yeni Lisan hareketinin başlamasından hükûmet merkezinin Ankara'ya taşındığı 1920 yılına kadar geçen zamanda edebiyatın Türk millî kimliğinin inşasındaki rolünü incelemektedir. Tanzimat döneminden başlayarak Osmanlı-Türk aydını Türklüğü keşfetmiş ve bu kimlik giderek onun kolektif kimliğinin en güçlü tarafı olmuştur. Asırlar boyunca dünyayı dinler temelinde birbirinden ayıran Osmanlı aydını, Tanzimat'la birlikte millet kavramını siyasî birliklerle özdeş olarak kullanmaya başlamıştır. Daha sonra siyasî birliklerin de dağılmaya başlamasıyla kavram doğrudan etnik kültürler üzerine inşa edilecek modern toplumsal yapıları ifade eder hale gelir. Bu süreçte gazetenin ve başta roman olmak üzere edebî türlerin bir kamuoyu yaratmaya başladığı ve giderek okur zümrelerinde kimlik duygusunu güçlendirdiği görülür. II. Meşrutiyet döneminde ise siyasî ve kültürel birtakım gelişmeler sonucunda edebiyatçılar bütün gayretlerini Türk kimliğinin inşasına sarf ederler. Bu dönemde yazılan edebî metinleri kimlik söylemi perspektifinden inceleyen bu tez, edebiyatçıların II. Meşrutiyet'e kadar genel olarak toplumu Batılılaştırmak arzusuyla yazdıkları halde bu tarihlerden sonra millî kimliği inşa etmek üzere yazdıklarını göstermektedir. Ziya Gökalp, Ömer Seyfeddin, Mehmed Emin, Müftüoğlu Ahmed Hikmet ve Müfide Ferit gibi yazar ve şairlerin eserleri siyasal iktidarla ilişkileri, bu ilişkilerin eserlerine tesiri, eserlerinde işledikleri tezlerin dönemin şartları içerisinde nasıl değerlendirildiği, dönemin tartışma konuları ve bu isimlerin bu tartışmalara katkıları gibi ana hatlar etrafında incelenmiştir. Böylece 1920 sonrası başlayan dönemin hangi entelektüel birikim üzerine şekillendiği görülebilecek ve bu birikimin günümüze kadar gelen etkileri anlaşılacaktır. Anahtar Kelimeler: Türk millî kimliği, edebiyat, millet inşası, milliyetçilik