Jacob Joseph Frank ve Frankistler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEHRA HAN
Danışman: İsmail Taşpınar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ortodoks Yahudiliğin inanç esasları arasında ahir zamanda gelmesi beklenen bir kurtarıcı mesih inancı bulunmaktadır. Mesih, bozulan dini düzeni yeniden kurmakla, yıkılan Süleyman Mabedi'ni inşaa etmekle ve İsrailoğulları'nı kutsal topraklara yerleştirmekle görevli üstün niteliklere sahiptir. Yahudi tarihinde yaşanan zor olaylar, mesih inancının şekillenmesinde etkili olmuştur. Bu bağlamda MÖ. 586 yılında yaşanan Babil Sürgünü, Roma İmparatorluğu'nun Kudüs'ü işgal ederek Mabedi yıkması, Yahudilerin kendilerini Yahve tarafından seçilmiş halk olarak görmeleri ve Yahudi dininin özellikleri, mesih inancının şekillenmesinde önemli rol oynamıştır. Mesih inancı, çoğu zaman yaşanılan kötü ve bunalımlı dönemlerde kendini gösterir. Bu bağlamda özellikle Babil Sürgünü ile beraber dağınık halde yaşamaya başlayan Diaspora Yahudileri arasında bir kurtarıcı inancı benimsenmeye başlamıştır. Bunun sonucunda benzer toplumsal kriz dönemlerinde zaman zaman Yahudiler arasında kendini mesih olarak tanıtan şahsiyetler ortaya çıkmıştır. Şimon bar Kohba (ö. MS. 135) , İshak b. Yakub Obadiah (ö. 756?) ve öğrencisi Yudghan (ö. ?), Menahem b. Şlomo (David Alroy) (ö. 1316), Abraham Abulafia (ö.1291), David Reubeni (ö. 1535), Şlomo Molho (ö. 1532), Sabetay Sevi (ö. 1676) ve Jacob Joseph Frank (Yakov Yosef Frank) (ö.1791) bunlardan bazılarıdır. Sabetay Sevi, XVII. yüzyılda mesihlik iddiasıyla Yahudi dünyasında büyük yankı uyandırmıştır. XVIII. yüzyılda Jacob Joseph Frank, Sabetay Sevi'nin mirasını sürdürmüştür. Zira Sabetayizm, hareketin kurucu lideri Sabetay Sevi'nin ölümünden sonra Doğu Avrupa'da bilhassa Jacob Frank'ın yaşamını sürdürdüğü Polonya'da hızla yayılmıştır. Mesihlik iddiasıyla Yahudi dünyasında büyük bir yankı uyandıran Sabetay Sevi'nin ölümünden sonra onun düşüncelerini benimseyen ve onun reenkarnayonu olduğunu iddia eden sahte mesih Jacob Frank'ın liderliğinde XVIII. yüzyılda Frankizm hareketi ortaya çıkar. Doğu Avrupa'da ortaya çıkan Frankizm, Yahudiler arasında önemli bir tartışma ve ayrışma yaratır. Nitekim Jacob Frank'ın Yahudiliğin dini emirlerini ve Talmud'u reddetmesi, dönemin geleneksel Yahudiliği temsil edenler arasında oldukça büyük bir tepkiye yol açar. Bu nedenle geleneksel Yahudiler, Frankizm'i sapkın bir hareket olarak görür. Frankistler kendilerini "ma'aminim" (inananlar), "Zoharistler" ve "Talmud Karşıtları" olarak adlandrırlar. Geleneksel Yahudiler bu inançları sebebiyle Frankistlere herem cezası verir. Herem cezası sonrasında Katolik Kilisesi'nin himayesine sığınan sahte mesih Jacob Frank, Sabetay Sevi'nin fikirlerini genişleterek daha farklı ve daha radikal bir teoloji geliştirir. Söz konusu bu teoloji ile Frank,taraftarlarına da Hıristiyanlığı kabul etmeleri yönünde çağrıda bulunmuş ve böylece alternatif bir kurtuluş paradigması sunmuştur Bu bağlamda araştırma Jacob Frank'ın hayatı, faaliyetleri ve mistik teolojik görüşlerini kapsamlı biçimde ele almaktadır. Anahtar Kelimeler: Yahudilik, Mesih, Sahte Mesih, Polonya, Hıristiyanlık, Sabetay Sevi, Jacob Frank, Frankistler.