Türkmenistan'ın Azerbaycan ve Türkiye ile ilişkileri (1991-2020)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ERDAL ONUR ESEN
Danışman: Okan Yeşilot
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği dağılma sürecine girdiğinde bağımsızlığını ilan eden cumhuriyetlerden biri de Türkmenistan'dır. Türkmenistan bölge ülkelerine göre nüfusu az, toprakları çöllerle kaplı ama doğalgaz zengini bir ülkedir. Ülkenin kurucu Cumhurbaşkanı Saparmurat Niyazov ekonomik olarak kötü durumda ve yetişmiş insan gücünden mahrum olan ülkesinin büyük güçlerin etkisi altına girmesini engellemiş, Türkmen doğalgazını dünya pazarına sunmak için çeşitli yollar aramıştır. Niyazov ülkesini ayakta tutmayı başarmış olsa da özellikle dış politikadaki tercihleri ülkesinin yalnızlaşmasına sebep olmuştur. Kurbankulu Berdimuhammedov ile birlikte Türkmenistan için yeni bir dönem başlamıştır. Berdimuhammedov döneminde komşularla ilişkiler düzelmiş, dış politikada önceki döneme göre daha istikrarlı bir görüntü çizilmiştir. Yine onun döneminde ülkenin kaderini ilgilendiren en önemli konulardan bir olan Hazar Denizi'nin statüsü sorunu çözülmüştür. Türkmenistan'ın siyaset, ekonomi ve kültürel alanlarda en çok etkileşim içinde olduğu devletlerden ikisi Türkiye ve Azerbaycan olmuştur. İyi başlayan Türkmenistan-Türkiye ilişkileri Niyazov'un son yıllarında kopma noktasına gelmişse de Berdimuhammedov döneminde yıllar içerisinde iyi bir noktaya ulaşmıştır. Türkmenistan-Azerbaycan ilişkileri 2018'de Hazar Denizi'nin statüsü sorunu çözülene kadar yüksek gerilimli olmuştur. 2018 sonrasında ise iki ülke arasındaki ilişkiler daha olumlu seyretmektedir. Bu çalışmanı amacı Türkmenistan merkezli olarak Türkmenistan-Türkiye ve Türkmenistan-Azerbaycan ilişkilerinin incelenip çözümlemelerinin yapılmasıdır. Çözümleme yaparken ikili ilişkilerde devam eden sorunlara yönelik çözüm önerileri getirmek ve ilişkilerin nasıl daha iyi hâle getirilebileceği konusunda fikir önerilerinde de bulunmak temel amaçlardandır. Türkmenistan'ın Türkiye ve Azerbaycan ile ilişkileri ele alınırken üç ülkenin siyaset, ticaret ve enerji gibi ortak temas alanlarına da değinilecektir.