Uşşâkî'nin Yenbû-ı Hikmet Adlı Eseri (İnceleme-Metin)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, İslam Tarihi ve Sanatları Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: KÜBRA YILMAZ

Danışman: Ahmet Karataş

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, Süleymaniye Kütüphanesi, Uşşâkî Tekkesi Kataloğu, 358 numarada Dîvân-ı Dâsitân adıyla kayıtlı ve XV. asrın en hacimli manzum eserlerinden biri olan Yenbûʽ-ı Hikmet üzerinedir. Yenbûʽ-ı Hikmet her ne kadar katalog kaydında ve eser zahriyesinde Pîr Hüsâmeddîn Uşşâkî'ye atfedilmiş olsa da araştırmamız neticesinde eserin Uşşâkî mahlaslı bir şâir tarafından kaleme alındığı anlaşılmıştır. XV. asır, dinî-tasavvufî konulu mesnevilerin sayı ve nitelik yönüyle arttığı bir dönemdir. Beylikler coğrafyasında özellikle desteklenen Türkçe telif geleneğine uygun olarak hazırlanan mesnevilerden biri de Yenbûʽ-ı Hikmet'tir. Bu çalışmada Yenbûʽ-ı Hikmet özelinde yazar ve eseri geniş bir şekilde ele alınmıştır. Dinî-tasavvufî bir mesnevi olan Yenbûʽ-ı Hikmet üzerine hazırlanan bu çalışmada XV. asırda Türkçe eser verme geleneği ve bu asırda yazılmış Türkçe dinî-tasavvufî mesneviler üzerinde durulmuştur. Şâir Uşşâkî'nin hayatı, şahsiyeti ve eseri hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca Yenbûʽ-ı Hikmet'in kaynaklarına işaret edilip, temel kaynağı kabul edilen Necmeddîn-i Dâye'ye âit Mirsâdu'l-İbâd ile karşılaştırılması da yapılmıştır. Karşılaştırma bölümünde iki eserin benzer ve farklı yönleri üzerinde durulmuştur. Yenbûʽ-ı Hikmet hem Türk dil tarihi ve mesnevi edebiyatı açısından hem de Mirsâdu'l-İbâd adlı tasavvuf klasiğinden yapılmış telif-tercüme olması yönüyle önemli bir eserdir. Yenbûʽ-ı Hikmet'in şekil ve muhtevâ özelliklerinin ayrıntılı olarak incelenmesi de bu çalışmanın amaçları arasındadır. Elimizdeki tek nüshadan hareketle metni hazırlanan Yenbûʽ-ı Hikmet'in nüsha tanıtımı, kuruluş yöntemi, imlâ özellikleri ve transkripsiyonlu metni de bu amaç doğrultusunda ortaya konmuştur. Anahtar Kelimeler: 'Uşşâkî, Yenbûʽ-ı Hikmet, dinî-tasavvufî mesnevi, telif-tercüme