YFAS 2.0 çocuk versiyonu Türkçe geçerlilik güvenirlik çalışması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ESRA YILMAZ
Danışman: Saliha Serap Çifçili
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Beslenme alışkanlığı, psikolojik, sosyal etkenler ve genetik kalıtım gibi birçok faktörün bir araya gelmesi sonucu meydana gelen yeme bozuklukları yetişkinlerde oldukça sık görülmekle birlikte adölesanlarda ve genç erişkinlerde de oldukça yaygındır. Bu durum çocukların ve gençlerin erişkin yaşamındaki sağlık durumunda mortalite ve morbidite açısından yüksek risk oluşturmaktadır. Yeme bozukluklarının ortak özelliklerinden bir tanesi özellikle de sık aşırı yeme atakları ile kendisini gösteren bulimia nervoza ve tıkınırcasına aşırı yeme bozukluğunda kişinin yemeğe karşı gelişen bağımlılığından bahsedilmesi gerekir. "Yeme bağımlılığı" tanımı; bazı gıdaların (örneğin: Yüksek derecede işlenmiş, yüksek kalorili gıdalar) bağımlılık potansiyeline sahip olabileceği, bazı kişilerde bağımlılık yapıcı bir yanıtı tetikleyebileceğini ortaya koymaktadır. Bu çalışmanın amacı çocuklarda yeme bağımlılığı ve aşırı yeme bozukluğunu değerlendiren dYFAS-C 2.0 ölçeğinin Türkçe geçerlilik güvenirliliğini test etmektir. Yöntem: Bu çalışma metodolojik bir çalışmadır. Araştırmanın yeri: Tuzla Emlak Konut Cemil Meriç İlkokulu ve ortaokuludur. Çalışma evreni 5.,6.,7. ve 8. sınıfta okuyan 10-14 yaş grubu 289 öğrenciden oluşmaktadır. Anketin uygulanacağı şubeler randomize olarak seçilmiştir ve 3 Nisan 2018'de örneklem grubuna ölçek uygulanmıştır. 15 gün sonra 18 Nisan 2018 de anketin uygulandığı grup içinden randomize olarak seçilen 27 kişiye test tekrar uygulanmış ve test tekrar test analizleri için araştırmaya alınmıştır. Türkçe' ye uyarlama aşamasında, "Yale Food Addiction Scale for Children 2.0 (dYFAS 2.0)" ilk önce Türkçe' ye çevrilmiştir. Bu çeviri sonrası araştırmacılar yiyeceklerin bazılarını Türkçe kültüre uyacak şekilde değiştirmişlerdir. Türkçe' ye çevrilen anket ana dili İngilizce olan ve Türkçe bilen çevirmenler tarafından tekrar İngilizce' ye çevrilmiştir. İngilizceye çevrilen anket ve özgün anket formunu karşılaştırarak düzenlemeler yapılmıştır ve ölçeğin dil geçerliliği sağlanmıştır. Analiz: Veriler bilgisayar ortamında SPSS 22 ve SPSS 24 (Statistical Package for Social Sciences) programında değerlendirilmiştir. Sosyodemografik özellikler sıklık, yüzdelik ve ortalama testleri ile ölçeğin geçerlilik ve güvenirlik çalışmaları için Cronbach Alpha, Pearson Korelasyon, faktör analizi (açıklayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi) için KMO, Bartlett Testi, ve Varimax Döndürme Yöntemi ile Wilcoxon analizi kullanılmıştır. Bulgular: Araştırmaya 141'i kız (%48,8), 148'i erkek (%51,8) toplam 289 kişi katılmıştır. Örneklemde yer alan katılımcıların yaş ortalaması 11,5±1,09 olup, tamamı ilkokul eğitimini tamamlamış %21,5'ü 5. Sınıf, %28,4'ü 6. Sınıf, %24,2'i 7. Sınıf, %26,0'ı 8. Sınıf öğrencilerinden oluşmaktadır. Yale Food Addiction for Children 2.0 (YFAS-C 2.0) Türkçe versiyonu'nun iç tutarlılık güvenirlik katsayısı 0,90, Madde – toplam puan korelasyon katsayıları 0,38-0,69 arasındadır. Açıklayıcı faktör analizi sonucunda Kaiser-Meyer-Olkin katsayısı (KMO) 0,92, Barlett testi sonucu x2: 1790,557; p: 0, 000'dır. Doğrulayıcı faktör analizine göre, ölçeğin model uyum indeksleri x2: 219.764 df: 62, x2/ df oranı 2,11, RMSEA: 0.062; CFI: 0.98, SRMR: 0.074; NNFI: 0.98 olarak saptanmıştır. Vücut kitle indeksi (VKI) değerine göre obez olan (vücut kitle indeksi 30'a eşit ve daha yüksek olan) öğrencilerin VKI değeri ile, Yale Food Addiction Scale for Children 2.0 (YFAS-C 2.0) ölçeği skorları arasında anlamlı bir korelasyon vardır ve Pearson korelasyon değeri 0,928'dir (p: 0,01). Sonuç ve Öneriler: Sonuç olarak, amacı YFAS-C 2.0'ın psikometrik özelliklerini inceleyip Türkçe'ye uyarlanmasını sağlamak olan çalışmamızda, YFAS-C 2.0 35 soruluk ilk halinden 19 tane madde çıkarımı yapılarak nihai hali olan 16 soruluk formu ortaya çıkmıştır, ölçeğin geçerlilik güvenirlik analizleri yapılmış ve Türkçe uyarlaması tamamlanmıştır. Yapılan analizler Yale Çocuklar için Yeme Bağımlılığı Ölçeği 2.0'ın (YFAS-C 2.0) Türk çocuklarında yeme bağımlılığını değerlendirmede iyi ve güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir. Anahtar kelimeler: yeme bozuklukları, yeme bağımlılığı, çocuklarda yeme bağımlılığı, obezite, çocuk obezitesi, yeme bağımlılığı ölçümü, Yale Food Addiction Scale