James Porter'ın İstanbul Büyükelçiliği (1747-1762)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AHMET BÜYÜKAKSOY

Danışman: ERHAN AFYONCU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmamızın konusu, 1747-1762 yılları arasında Bâbıâli'de görev yapmış olan Britanya diplomatı James Porter'ın elçilik dönemidir. Çalışma giriş kısmı ile üç bölüm oluşmaktadır. Giriş kısmında genel olarak XVIII. yüzyıl Osmanlı-Britanya ilişkileri incelenmiş ve Porter'ın bir biyografisi verilmiştir. Çalışmamızın birinci bölümünde James Porter'ın diplomatik ve siyasal faaliyetleri incelenmiştir. Porter'ın 1756'ya kadar olan görevi genel olarak Bâbıâli'nin Avusturya ve Rusya gibi, Britanya'nın o dönemki müttefikleriyle arasını iyi tutmak ve Prusya'nın Bâbıâli ile yakınlaşmasını engellemekken, 1756'deki Diplomatik Devrim'den sonra Bâbıâli ve Prusya arasında bir ittifak tesis etmeye çalıştığı görülmüştür. Çalışmamızın ikinci bölümü ise daha ziyade Porter'ın Britanya ticareti ve Levant Kumpanyası adına yürüttüğü faaliyetlerle ilgilidir. Porter, elçilik döneminin özellikle de ilk iki yılında Avusturya Veraset Savaşları'nda, Britanya korsanlarının yarattığı sorunları temizlemekle uğraşmıştır. Aynı zamanda Porter, Osmanlı İmparatorluğu'nun çeşitli bölgelerine yerleşmiş tüccarların yerel yöneticilerle yaşadıkları sorunlarla da ilgilendi. 1756'dan sonra Avrupa'da yeniden gerginliğin başlaması üzerine Porter yeniden Britanyalı korsanlarla uğraşmak zorunda kalmıştır. Bu bölümde aynı zamanda Porter'ın o dönemde batmakta olan Levant Kumpanyası ile olan ilişkisi üzerinde de durulmuştur. Üçüncü ve son bölümde ise Porter'ın Osmanlı İmparatorluğu hakkındaki gözlemlerine ve İstanbul'dan bir daha geri dönmemek üzere ayrılmasına yer verilmiştir. Porter'ın, Osmanlı padişah ve devlet adamları hakkındaki gözlemleri, Osmanlı ülkesinde olan doğal afetler, yangınlar, seller, depremler salgınlar hakkındaki raporları ve isyanlar, isyan girişimleri ve bazı önemli olayları nasıl gördüğü bu bölümde aktarılmıştır.