Türkiye'de neoliberal sekülerleşmenin medya aracılığıyla inşası: "Bizimkiler" dizisi üzerine bir inceleme
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATMA TURAN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Süheyp Öğüt
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez, 1989-2002 yılları arasında, başlangıçta Türkiye'nin tek kanalı olan TRT'de, sonrasında ise Star ve Show özel televizyon kanalları üzerinden yayınlanan "Bizimkiler" dizisini merkeze almaktadır. Bu tezin konusu, Türkiye'nin 1980'li yıllarında yaşanan neoliberal dönüşümü ve bu dönüşümün toplumsal yapılar üzerindeki etkisini Bizimkiler dizisi bağlamında incelemektedir. 1980'ler, Türkiye'de neoliberal politikaların benimsendiği, kentleşmenin hız kazandığı, kırdan kente göçlerin zirveye ulaştığı ve feminist hareketlerinin halk arasında yayılmaya başladığı bir dönemdi. Bu süreçte apartman yaşamı, farklı yaşam tarzlarına sahip bireylerin aynı mekânı paylaşarak kentli modern sınıfın oluşumuna katkı sağladığı bir toplumsal düzeni temsil eder hale gelmiştir. Dizi, bu dönüşümün mikro düzeyde nasıl tezahür ettiğini yansıtan bir sosyal laboratuvar olarak ele alınmaktadır. Çalışmanın temel amacı, apartman yaşamı içinde farklı sosyal sınıfların bir arada bulunduğu Bizimkiler dizisinin, neoliberal politikaların bireyler üzerindeki etkilerini nasıl yansıttığını ortaya koymaktır. Dizide yer alan kapıcı, emekli asker, şirket ortağı (yöneticisi) ve yazar gibi farklı mesleklere sahip karakterler, Türkiye'nin kentleşme sürecindeki toplumsal tabakalaşmayı temsil eden sembolik figürler olarak analiz edilmiştir. Bu süreçte apartman, sadece fiziksel bir yaşam alanı değil, aynı zamanda sosyal ve ekonomik ayrışmanın belirginleştiği bir mekânsal düzlemdir. Neoliberal politikaların, bireyler arasında artan rekabet ve bireyci yaklaşımlar yoluyla sosyal ilişkileri nasıl dönüştürdüğü bu tezde ele alınacaktır. Teorik çerçeve, David Harvey'in neoliberalizmin tarihsel gelişimi, temel prensipleri ve ekonomik, politik ve toplumsal etkileri üzerinden ele alınarak desteklenmektedir. Dardot ve Laval'ın neoliberalizmi bir yönetim biçimi olarak yorumlayan çalışmaları, neoliberal rasyonalitenin bireylerin gündelik yaşamlarına nasıl nüfuz ettiğini açıklamada kullanılmaktadır. Pierre Bourdieu'nun sınıf ve kültürel sermaye kavramları ise dizideki karakterlerin toplumsal sınıf konumlarını ve bu konumların kentleşme süreciyle nasıl yeniden üretildiğini analiz etmek için kritik bir çerçeve sunmaktadır. Ayrıca, Louis Althusser'in "devletin ideolojik aygıtları teorisi", dizideki medya, aile ve komşuluk ilişkilerinin, neoliberal değerlerin topluma nasıl dayatıldığını ve yeniden üretildiğini anlamada anahtar bir rol oynamaktadır. Araştırma, niteliksel bir çalışma olup, dizinin analizi nitel içerik analizi ve tematik analiz teknikleri kullanılarak gerçekleştirilecektir. Medyada kadının görünürlüğü bir tema olarak ele alınacaktır. Bu yöntemler, dizinin içeriğini derinlemesine incelemeye ve belirlenen temalar doğrultusunda anlamlı sonuçlar elde etmeye yönelik kullanılacaktır.