D vitamini metabolitlerinin tek analiz ile ölçümü için LC/MSMS yöntemi geliştirilmesi, validasyonu ve örnek saklama koşullarının belirlenmesi

---

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Temel Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ALİ YAMAN

Danışman: Önder Şirikçi

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

D vitamini eksikliği, prevelansının yüksek olması nedeniyle günümüzde önemli bir halk sağlığı problemi haline gelmiştir. 25(OH)D ve diğer D vitamini metabolitlerinin plazma konsantrasyonları, D vitamini depolarının yeterliliği ve fonksiyonel ilişkilerini belirlemek için belirteç olarak kullanılır. Çalışmamızda, D vitamininin önemli metabolitlerinden olan 25(OH)D3, 1,25(OH)2D3, 24R,25(OH)2D3, 25(OH)D2 ve 3-epi-25(OH)D3'ü aynı anda ölçecek bir yöntem geliştirmeyi ve alınan örneklerde bu metabolitlerin farklı saklama koşullarından ne kadar etkilendiklerini belirlemeyi amaçladık. D vitamini metabolitlerinin plazma örneklerinde miktar tayinini yapabilmek için standart ve internal standart çözeltilerini kullanarak bir yüksek performanslı sıvı kromatografisi-sıralı kütle spektrometresi (HPLC-MS/MS) yöntemi geliştirdik. CLSI C62-A kılavuzuna uygun şekilde metot validasyonunu tamamladıktan sonra gönüllülerden elde edilen plazma örneklerinin saklandığı sıcaklık (+25°C, +4°C, -20°C) ve saklanma süresinin (1-10 gün) D vitamini metabolitleri stabilitelerine etkilerini inceledik. Geliştirdiğimiz yöntem; D vitamini metabolitlerinin klinik karar verdirici düzeylerini belirleyerek oluşturduğumuz ölçüm aralıklarında, kesinlik ve doğrusallık kriterlerini karşıladı. Kesinlik çalışmaları için metabolitlerin farklı konsantrasyonlarında yapılan analizlerde, tüm %CV sınıflamalarında %9,3'ü geçmeyen sonuçlar elde edildi. Doğruluk analizinde, NIST tarafından sertifikalandırılmış referans materyal örnekleri (SRM972a) ölçüldüğünde 25(OH)D3, 24R,25(OH)2D3, 25(OH)D2 ve 3-epi-25(OH)D3 analizlerinde elde edilen en yüksek %bias değerleri sırasıyla (+%1,3), (-%3,8), (-%8,0) ve (-%8,0) olarak hesaplandı. D vitamini metabolitlerinin test ettiğimiz farklı saklama koşullarına dayanıklı olduğu görüldü. LC/MSMS cihazı ile duyarlılığı ve özgüllüğü yüksek metotlar geliştirilip D vitamini metabolitlerinin çeşitli klinik durumlardaki değişimleri izlenebilir.