Bir Bilim Olarak İktisadın Edebiyat Üzerindeki Etkisi: Adalet Ağaoğlu Romanlarında İktisadi Arka Plan
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZLEM ASLIİPEK
Danışman: Mehmet Güneş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sınırsız ihtiyaçların kıt kaynaklarla karşılanmasının en verimli yolunu bulmak olarak tanımlanabilecek iktisat sosyal bir bilimdir. İnsanın davranışının, doğayla mücadelesinin, toplum olmasının, devletler kurmasının, savaşlar yapmasının, antlaşmalara varmasının, insanın üretim, bölüşüm ve tüketim faaliyetinden yani iktisattan bağımsız olması düşünülemez. Edebiyat ise yeryüzünün bilinç taşıyan varlığı insanın eseri, söz ile ortaya koyduğu sanatıdır ki insan var olduğundan beri var olmuştur ve onu her yönüyle yansıtmıştır ve yansıtacaktır. O halde varlığını insana borçlu ve düşünce sistematiğini, felsefesini oluşturma yönünden insanın üzerinde etkili sosyal bilimler olarak iktisat ve edebiyat birbiriyle ilişkilidir. Bu ilişki kökten ve insanlık tarihi kadar eski iken Cumhuriyet Döneminde eserlerini vermiş Adalet Ağaoğlu'nun romanlarını bu ilişkinin nasıl etkilediği, özellikle bir bilim olarak iktisadın Ağaoğlu'nun kalemine nasıl yön verdiği bu çalışmanın sınırlarını oluşturmaktadır. Adalet Ağaoğlu (1929-2020) edebi yaşamına tiyatro ve radyo oyunları ile başlamıştır ancak daha çok roman ve öyküleri ile tanınmaktadır. Yazarın bu çalışmaya konu olan romanları yayım tarihlerine göre; Ölmeye Yatmak (1973), Fikrimin İnce Gülü (1976), Bir Düğün Gecesi (1979), Yazsonu (1980), Üç Beş Kişi (1984), Hayır (1987), Ruh Üşümesi (1991), Romantik Bir Viyana Yazı (1993) ve son kitabı Dert Dinleme Uzmanı(2014) olarak toplam dokuz eserdir. Bunlardan Ölmeye Yatmak, Bir Düğün Gecesi ve Hayır romanları Dar zamanlar Üçlemesi olarak bir nehir roman örneği olarak bilinmekte iken son kitabı Dert Dinleme Uzmanı'nın da dahil olması ile dörtleme olmuştur. Adalet Ağaoğlu eserlerinde toplumun iktisadi yapısına geniş bir şekilde yansıtmasının yanı sıra iktisat teorisi, iktisat politikası, kalkınma iktisadı, sınıfsal yapı, yabancılaşma, gelir dağılımı, gelişmiş-az gelişmiş ülke ayrımı, modern ve postmoderniktisat, üretim farklılaştırması gibi iktisadi derinlik içeren alanlara da yer vermiştir. Romanları; mekan, zaman, kişi, olay temel unsurlarının iktisat yönünden değerlendirilmesine geniş imkan tanımaktadır. Bir yandan Cumhuriyet'in ilk dönemlerinin iktisadi yapısını ele alırken öte yandan söz gelimi aslında bir iktisadi terim olan yabancılaşma gibi terim, kavram ve olguların kahramanlarının üzerinden okunmasına fırsat vermektedir. Modernizmin keskin sınırlar çizerek birbirinden ayırmaya çalıştığı bilimleri postmodernizm bu sınırları tahrif ederek birbirinin alanlarına doğru hareket ettirmiştir. İnsanın bütünü görme, bütüncül okuma isteği interdisipliner (disiplinlerarası) bir bakışla mümkün olabilecektir. Roman çok katmanlı yapısıyla bilimler arası ve bilim-sanat arası ilişkinin gözle göründüğü anlatı türüdür. Hem bir bilim hem de bir sanat olan edebiyatın iktisat ile kurduğu ilişkiyi okumak bugünün akademik dünyasının bir gereğidir. Adalet Ağaoğlu toplumunu, insanını, dünyayı, dünyanın gittiği yeri iyi tanıyan bir isim olarak romanlarıyla bu ilişkinin okunması açısından işlevsel bir örnek olduğu için seçilmiştir. Anahtar Kelimeler: Edebiyat, iktisat, iktisat ve edebiyat, roman, yabancılaşma, modernizm, postmodernizm.