Yaşam seyri teorisi açısından aile kaynaklı sorunlar ve zaman perspektifinin kompulsif satın alma ve materyalizmle ilişkisi üzerine bir araştırma

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYŞE KARAYILAN

Danışman: Serdar Pirtini

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bireyin hayatının önemli bir bölümünü geçirdiği, dünyaya gözlerini açtığı andan itibaren yaşamının bir parçası olan ailesiyle olan ilişkisinin bireyin davranışlarının şekillenmesinde önemli bir etmen olduğu bilinmektedir. Bu açıdan çocukluk döneminde ailesiyle ilişkileri sorunlu olan, sorunlu ailelerde büyüyen, aile yapısında büyük değişikliklere maruz kalan bireylerin ileriki yaşlarda istenmeyen davranışlar sergilemesi kaçınılmaz olmaktadır. Bu tezde, bireyin belirli bir zaman diliminde deneyimlediği olayların ileriki yaşamına etki ettiği varsayımının benimsendiği yaşam seyri teorisi temel alınarak, çocukluk döneminde ailede yaşanan sorunlu durumların ailenin sunabileceği kaynaklar, zaman perspektifi, materyalizm ve kompulsif satın alma eğilimiyle olan ilişkisi araştırılmıştır. Bu amaçla 660 katılımcıdan elde edilen veriler ışığında sorunlu ailelerde büyüyen ve bu sorunlardan olumsuz etkilenen bireylerin çocukluk dönemlerinde hem maddi hem de manevi kaynaklarında azalma olduğu, olumsuz geçmiş zaman perspektifine yatkın oldukları, mutluluk ve başarı odaklı materyalist eğilimler sergiledikleri ve kompulsif satın alma eğilimlerinde artış olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca çocukluk döneminde deneyimlenen maddi ve manevi yoksunluğa kıyasla, geçmişe dair olumsuz anıların materyalizm ve kompulsif satın almayı daha iyi açıkladığı görülmüştür. Yani istenmeyen davranışların oluşmasında yaşanmışlıklardan ziyade anıların rolünün daha büyük olduğu ortaya çıkmıştır. Ailede yaşanan sorunlardan olumsuz etkilenenlerin de olumlu etkilenenlerin de manevi kaynaklarında azalma yaşanması beklenmedik bir sonuç olarak karşımıza çıkarken, bu farklı durum ailede yaşanan sorunlu durumların etkisinin sabit olmadığı, zamanla değişime uğrayabileceğine yönelik literatürde yer alan araştırmalarla desteklenmiştir.