Üveit öyküsü olan ve olmayan behçet hastalarında bağırsak mikrobiyota analizi


Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Cerrahi Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SİMGE GİZEM BOLAT

Danışman: Hande Çeliker Ataberk

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu çalışmanın amacı, Behçet hastalığı (BH) tanısı almış bireylerde üveit öyküsünün varlığına göre bağırsak mikrobiyota kompozisyonunun karşılaştırmalı olarak analiz edilmesidir. Üveit öyküsü olan [BÜ (+)] ve olmayan [BÜ (-)] Behçet hastalarının mikrobiyal profillerindeki farklılıkların ortaya konulması, hastalığın patogenezinde mikrobiyotanın rolünün anlaşılmasına katkı sağlaması ve gelecekte mikrobiyotaya yönelik diyet modifikasyonlarına ve hedefe dayalı tedavi stratejilerine yönelik bilimsel bir zemin oluşturması hedeflenmektedir. Gereç ve Yöntem: Bu kesitsel, gözlemsel çalışma, Uluslararası Behçet Hastalığı Çalışma Grubu (ISGBD) kriterlerine göre tanı almış, 18 yaş ve üzeri BH tanılı 36 hasta ve 26 sağlıklı birey üzerinde yürütülmüştür. Katılımcılar, üveit öyküsü olup olmamasına göre BÜ (+) ve BÜ (-) olarak iki gruba ayrılmıştır. Tüm katılımcılardan yaş, cinsiyet, tanı yaşı, hastalık süresi, atak sıklığı ve tedavi öyküsü gibi demografik ve klinik veriler, standardize edilmiş muayene formları aracılığıyla elde edilmiştir. Üveit tanısı ve sınıflaması, Standardization of Uveitis Nomenclature (SUN) kriterlerine göre yapılmıştır. Hastalar ayrıca son bir yıl içinde geçirdikleri üveit ataklarının sayısına göre; son bir yıl içinde 2 veya daha fazla atak geçirenler, 2'den az atak geçirenler ve hiç atak geçirmeyenler şeklinde gruplara ayrılmıştır. Mikrobiyota analizinde, katılımcılardan alınan dışkı örnekleri -80 °C'de saklanmıştır. Mikrobiyal DNA izolasyonu, QIAamp® DNA Stool Kiti (Qiagen, Almanya) kullanılarak gerçekleştirilmiş; örnekler homojenize edilmiş, lizis tamponu ile inkübe edilmiş ve santrifüjlenmiştir. Elde edilen DNA'ların analizi için, Bacteroidota, Firmicutes, Actinomycetota ve Proteobacteria filumlarına ait daha önce tanımlanmış filumspesifik primerler kullanılmış ve gerçek zamanlı polimeraz zincir reaksiyonu (q-PCR) yöntemi uygulanmıştır. Beslenme alışkanlıklarının değerlendirilmesi amacıyla katılımcılara anket yoluyla 14 maddelik Akdeniz Diyeti Uyum Ölçeği (MEDAS) uygulanmıştır. Bulgular: Çalışmaya dahil edilen Behçet hastalarında demografik özellikler açısından gruplar arasında yaş ve cinsiyet dağılımı benzer bulunmuştur (p>0,05). Hasta gruplarından BÜ (+) ve BÜ (-) arasında tanı süresi açısından anlamlı fark saptanmamıştır (p=0,217). Sistemik bulgular yönünden değerlendirildiğinde, BÜ (-) olan grupta derin ven trombozu (DVT) varlığı, BÜ (+) olan gruba göre anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur (p=0,020). Akdeniz diyetine uyum skorları karşılaştırıldığında, gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır (p=0,767); tüm gruplarda bireylerin çoğunluğunun diyete orta düzeyde uyum gösterdiği görülmüştür. Görme keskinliğinde logMAR değerleri açısından, BÜ (+) grubundaki bireylerde anlamlı düzeyde düşüş saptanmıştır (p=0,002). BÜ (+) hastaların %80'inde bilateral tutulum, %60'ında panüveit, %40'ında posterior üveit öyküsü saptanmıştır. Hastaların %35'i son bir yılda iki veya daha fazla atak geçirmiştir. Mikrobiyota analizinde, sağlıklı bireylerde Actinomycetota düzeyleri BH grubuna kıyasla anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p 0,05). Actinomycetota düzeyleri BÜ (+) grubunda erkek hastalarda kadınlara göre anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p=0,040). Üveit öyküsü olmayan grupta ise cinsiyete göre mikrobiyota bileşimi açısından anlamlı fark saptanmamıştır (p>0,05). Benzer şekilde, BÜ (+) hastalarda üveit atak sayısına, tanı süresine, oral/genital aft varlığına, paterji testine ve tedaviye göre mikrobiyota düzeylerinde anlamlı farklılık gözlenmemiştir (p>0,05); ancak BÜ (−) grubunda, oral/genital aftı olan hastalarda Bacteroidota düzeyleri anlamlı şekilde düşük bulunmuştur (p=0,004). Her iki grupta da MEDAS ile bağırsak mikrobiyotası arasında anlamlı bir korelasyon ilişkisi saptanmamıştır (p>0,05). Sonuç: Bu çalışmada elde edilen bulgular, BH'de bağırsak mikrobiyotasının hastalık patogenezinde önemli bir rol oynayabileceğini göstermektedir. Özellikle Actinomycetota düzeylerindeki belirgin azalma, proinflamatuar mikroorganizmaların artışı ve kısa zincirli yağ asidi (KZYA) üreten bakterilerin yetersizliği, BH'nin mikrobiyal belirteçler üzerinden izlenebilir bir hastalık modeli olabileceğini düşündürmektedir. Bu sonuçlar, BH'nin bireyselleştirilmiş tedavi yaklaşımlarının geliştirilmesi açısından umut verici olup, mikrobiyal profillerin tedavi yanıtını öngörmede kullanılabileceğine de işaret edebilmektedir.