Soğuk Savaş Dönemi ABD'nin çevreleme stratejisinde Türkiye'nin rolü

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: OSMAN TİKİCİ

Danışman: Şerafettin Can Erdem

Özet:

Bu tez, Soğuk Savaş döneminde ABD'nin SSCB'ye karşı geliştirdiği çevreleme stratejisinde Türkiye'nin rolüne odaklanacaktır. Çevreleme stratejisinin hayata geçirildiği kenar kuşak üzerinde Türkiye'nin dahil olduğu askeri paktlar, krizler, ekonomik yardım programları ve stratejiler tarihsel olarak ele alınacaktır. Türkiye'nin jeopolitik konumu farklı metaforlarla açıklansa da tüm bu benzetmelerin ortak noktası, ülkenin Sovyet yayılma sahasının tam içinde konumlandığıydı. 1947'de Truman Doktrininin ilanından itibaren, Soğuk Savaş tarihi boyunca Türkiye'nin dahil olduğu tüm krizlerde ve stratejik yaklaşımlarda Türkiye'nin jeopolitik konumu kritik bir unsur olarak öne çıkmaktadır. Jeopolitik konumundan ötürü, Soğuk Savaş boyunca SSCB'yi çevrelemeyi amaçlayan ittifaklar zinciri içerisinde Türkiye, hem transatlantik bölgesinin güvenliğinden sorumlu NATO'ya hem de Ortadoğu'da kurulan Bağdat Paktı'na dahil olmuştur. Bu çalışma, söz konusu iki coğrafi bölgede meydana gelen krizlerde Türkiye'nin üstlendiği rolü analiz etmiştir. Bu iki coğrafi bölgenin güvenliği açısından Türkiye'nin Batı bloğuna entegre edilmesi, ABD'nin çevreleme stratejisinin sürdürülebilirliği açısından kritik bir gereklilikti. Türkiye'yi Batı bloğu içinde tutmak amacıyla ABD, ülkeyi ekonomik ve askeri yardım programlarına dahil etmiştir. Anahtar Kelimeler: Çevreleme Stratejisi, Soğuk Savaş, İttifaklar