Yükseköğretim kurumlarının rekabet avantajlarının belirlenmesi ve vakıf üniversitelerinin rekabet avantajı endeksinin oluşturulması: Bir karma yöntem araştırması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İRFAN AYHAN
Danışman: Ali Özdemir
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Stratejik yönetim sürecinde karşılaşılan en önemli sorunlardan biri, yükseköğretim kurumlarının sektördeki konumları bakımından diğer yükseköğretim kurumlarıyla, özellikle rekabet avantajları açısından kendilerini karşılaştırabilecekleri bilimsel bir referans noktasının olmamasıdır. Ulusal ve uluslararası literatürde üniversiteleri sıralayan pek çok farklı sıralama yöntemi bulunsa da bu yöntemlerin neredeyse tamamı büyük ölçüde üniversitenin yayın sayısı, patent sayısı, proje sayısı vb. çıktılarına dayanmaktadır. Üniversiteleri yönetim, insan kaynakları ve mali kaynaklar gibi kurumun farklı yönlerini dikkate alarak sıralayan bir çerçeve henüz geliştirilmemiştir. Bu açıdan bu araştırma literatürdeki bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Bu çalışmada, yükseköğretim kurumlarının rekabet avantajları belirlenmiş ve üniversiteleri rekabet avantajlarına göre sıralayan bir endeks oluşturulmuştur. Araştırmada keşfedici ardışık karma yöntem kullanılmış olup, nitel aşamada amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik yöntemi, kapsam geçerliliği çalışmasında ve Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) çalışmasında ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Nitel aşamada 30, kapsam geçerliliği aşamasında 20 uzmana, AHP çalışmasında 11 uzmana ulaşılmıştır. Endeks oluşturulurken Türkiye'deki bütün vakıf yükseköğretim kurumlarının sıralanması amaçlanmıştır. Bu amaçla veri setinde %5'ten daha fazla eksik veri bulunmayan 61 yükseköğretim kurumu sıralamaya alınmıştır. Toplanan büyük miktardaki veriler ışığında, üniversitelerin Basit Toplamsal Ağırlıklandırma (BTA) ve İdeal Çözüme Benzerliğe Göre Sıra Tercihi Tekniği (TOPSIS) ile sıralamaları yapılmış ve Spearman sıralama farkları korelasyon katsayısı ile sıralama korelasyonları analiz edilmiştir. Çalışmanın başlıca bulguları şunlardır: Yükseköğretim kurumlarının rekabet avantajları bakımından sıralanmasında 7 boyut ve 69 performans göstergesine ulaşılmıştır. Bu boyutlar eğitim, araştırma-yayın, finansal kaynaklar, insan kaynakları, yönetim, altyapı ve toplumsal ve ekonomik katkıdır. AHP çalışması sonucu bu boyutlardan sırasıyla araştırma-yayın, eğitim ve yönetim boyutunun geliştirilen endeksin en yüksek ağırlığa sahip ilk üç boyutu olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yapılan sıralamalarda özellikle bu üç boyut özelinde performansı yüksek olan üniversitelerin üst konumlarda olduğu tespit edilmiştir. Çalışmanın, yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla uzman görüşlerini analiz ederek yükseköğretim kurumlarının rekabet avantajlarını belirlemesi, kodları ve temaları Saldana'nın iki aşamalı kodlama yöntemlerini kullanarak performans göstergeleriyle eşleştirmesi, içerik geçerliliğini Lawshe aracılığıyla değerlendirmesi ve madde ağırlıklarını çok kriterli karar verme yöntemlerini kullanarak AHP metodu ile ortaya koyması bakımından alana katkı sunacağı düşünülmektedir.