Türk eğitim sisteminde yetenek yönetimi paradigmasına geçiş: Ortaokul kademesi için bir model önerisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: LÜTFÜ ÇAKIR
Danışman: Yusuf Alpaydın
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yetenek yönetimi; örgütün her düzeyinde yetenekli çalışanların ilgisini çekmeyi, geliştirmeyi ve elinde tutmayı amaçlayan örgütün iş stratejisi ile uyumlu bir stratejik faaliyettir. Genel olarak işletme alanında kullanılan yetenek yönetimi kavramı son zamanlarda eğitim bilimlerinde de kullanılması yaygınlaşmıştır. Son yapılan çalışmalar incelendiğinde 20. Yüzyılda sıklıkla çalışılan zeka, zeka türleri, zeka kuramları gibi konuların zamanla yerini yetenek, yetenekli öğrenciler ve yetenek türleri gibi konulara bıraktığını ve alanda bir paradigma değişimi olduğu görülmektedir. Bu değişimi üst politika belgelerinden olan Devlet Kalkınma Planları, Cumhurbaşkanlığı programları, Milli Eğitim Bakanlığı Stratejik Planı, Milli Eğitim Şuraları ve çeşitli bakanlıkların strateji belgelerinde gözlemlemek mümkündür. Ancak yetenekli öğrencileri keşfetmek, eğitim programları ve müfredat geliştirmek ve yetenekli öğrencileri takip etmek için sahaya yönelik somut adımlar ve uygulamalar belirli değildir. Bu bağlamda bu araştırmanın amacı yetenek yönetimi paradigmasını değerlendirmek, yetenek yönetimi uygulamalarını incelemek ve Türk Eğitim Sistemine uygun, öğrenci yeteneklerini temel alan bir yetenek yönetimi modeli geliştirmektir. Keşfedici ardışık desen ile yürütülen araştırmanın birinci aşamasında 26 kişilik öğretmen, okul yöneticisi ve veliden oluşan çalışma grubu ile durum çalışması yürütülmüştür. Durum çalışması ile MEB'in yeteneğe bakış açısı, yetenekli öğrencilerin tanılanması, bu öğrenciler için uygulanmakta olan eğitim ve destek programları ve süreç içerisinde karşılaşılan sorunlar hakkında değerlendirmeler yapılmıştır. İkinci aşama olan olgubilim (fenomenoloji) çalışması, akademisyen, Milli Eğitim Bakanlığı merkez teşkilatı ve il MEM yöneticilerinden oluşan 17 kişilik çalışma grubu ile yürütülmüş olup; ortaokul öğrencilerinin yeteneklerini ortaya çıkarmak ve geliştirmek için yönetim organizasyon süreçleri, mevzuat, insan kaynakları, eğitim programları ve uygulama süreçleri gibi konularda nitel görüşmeler yapılmıştır. Nitel verilerin analizi NVIVO 12 programı yardımıyla içerik analizi kullanılarak yapılmıştır. Üçüncü ve son aşama olan Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) ile yetenek yönetimi programlarına öğrenci seçilirken baz alınacak kriterler ve ağırlık dereceleri belirlenmiştir. Bu aşamada akademik yetenekler için 16, sanatsal yetenekler için 19 ve sportif yetenekler için 15 kişilik akademisyen ve öğretmenlerden oluşan çalışma grupları ile farklı veri toplama süreçleri yürütülmüştür. Araştırma sonucunda elde edilen özgün model "Marmara Yetenek Yönetimi Modeli" olarak adlandırılmıştır. Marmara Yetenek Yönetimi Modeli; ortaokul seviyesindeki öğrencilerin akademik, sanatsal ve sportif alanlarda sahip oldukları yetenek ve becerileri geliştirilebilmek için merkez teşkilatında ilgili birimlerin kurulması, yasal mevzuatın hazırlanması, eğitim programlarının hazırlanıp uygulanması ve nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesi gibi farklı aşamalara sahip çok boyutlu bir modeldir. Modelin, MEB tarafından yürütülmekte olan özel eğitim çalışmalarından en önemli farkı çok daha geniş bir kitleyi hedeflemesi ve her okulda uygulanabilir olmasıdır. Bu bağlamda araştırmanın alandaki önemli bir ihtiyaca cevap olacağı ön görülmektedir.