6 şubat depremi nedeni ile göç etmiş depremzedelerin birinci basamak sağlık hizmetlerini kullanma durumlarının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEVGİ ÇİTİL
Danışman: Gülru Pemra Cöbek Ünalan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş depremleri büyük yıkıma neden olmuş ve birçok insanın yaşadığı bölgeden göç etmesine yol açmıştır. Zorunlu göç, bireylerin sağlık hizmetlerine erişimini ve kullanım alışkanlıklarını etkileyebilmektedir. Bu çalışmada, deprem sonrası İstanbul'a göç eden bireylerin birinci basamak sağlık hizmetlerine erişimi, kullanım sıklığı, etkilenen faktörler ve psikolojik sağlık durumları değerlendirilmektedir. Yöntem: Bu çalışma, tanımlayıcı kesitsel bir araştırmadır ve Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi ile Kartal Dr. Lütfi Kırdar Şehir Hastanesi'nde yürütülmüştür. 6 Şubat 2023- 30 Mart 2023 tarihleri arasında "X34 Deprem Kurbanı" ICD-10 kodu ile kayıtlı veya "Doğal Afet/Doğal Olay Bildirimi" yapılmış 18 yaş ve üzeri hastalar çalışmaya dahil edilmiştir. 1.900 katılımcı hedeflenmiş, Ağustos 2023-Ağustos 2024 tarihleri arasında 155 kişiyle telefon görüşmesi yoluyla veri toplanmıştır. Anket ile sosyodemografik bilgiler, deprem öncesi ve sonrası aile hekiminin bilinmesi, Aile Sağlığı Merkezi (ASM) ziyaret sıklığı, sağlık hizmetlerine erişim ve kısa depresyon taraması sonuçları değerlendirilmiştir. Veriler SPSS v.23 kullanılarak analiz edilmiş, Bağımsız T-testi ve Ki-kare testi uygulanmıştır (istatistiksel anlamlılık: p<0,05). Bulgular: Katılımcıların ASM ziyaret sayılarında deprem sonrası dönemde istatistiksel olarak anlamlı bir azalma görülmüştür (depremin öncesinde ortalama 2,64; sonrasında 1,50 ziyaret; p < 0,05). Birinci basamak hizmetlerine duyulan güncel ihtiyaç, özellikle kadınlarda, evli ve çocuk sahibi olanlarda, eğitim seviyesi düşük olanlarda, kronik hastalığı bulunan ve düzenli ilaç kullanan kişilerde daha yüksek bulunmuştur. Deprem öncesinde katılımcıların %94,8'inin bir aile hekimi bulunurken, bu oran deprem sonrasında %67,7'ye düşmüştür (p=0,001). Katılımcıların %60,5'inde en az bir kronik hastalık bulunurken, kronik hastalığı olan bireylerin aylık ortalama birinci basamak sağlık hizmeti ziyaretleri 2,96 ± 1,5'ten 1,69 ± 1,29'a düşmüştür (p=0,002). Katılımcıların %48,4'ü depresyon taramasında pozitif sonuç vermiştir; bu oran Türkiye genel depresyon ortalamasının (%6,24) oldukça üzerindedir. Sonuç: Deprem sonrası İstanbul'a göç eden bireylerin birinci basamak sağlık hizmetlerinden yararlanma sıklığı azalmıştır. Özellikle kadınlar, eğitim düzeyi düşük bireyler, kronik hastalığı olanlar ve ruhsal açıdan destek ihtiyacı bulunan kişiler sağlık hizmetlerine daha fazla ihtiyaç duymaktadır. Bu nedenle sağlık hizmetlerinin planlanmasında bu özelliklere sahip grupların öncelikli olarak ele alınması ve hizmetlere daha hızlı ve kolay erişimlerinin sağlanması önerilmektedir. Yüksek depresyon oranı, göç eden bireylerin ruhsal sağlığının ciddi şekilde etkilendiğini göstermekte ve birinci basamak sağlık hizmetlerinin yalnızca fiziksel sağlık değil, ruhsal sağlık desteklerini de içerecek şekilde güçlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Deprem sonrası sağlık, afet kaynaklı göç, birinci basamak sağlık hizmetleri, göç eden nüfus, ruh sağlığı, aile hekimliği.