Z kuşağında Youtuberlarla kurulan parasosyal etkileşimin sosyoekonomik koşullarla ilişkisi: Ortaokul öğrencileri örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gazetecilik Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FETHİYE ATA
Danışman: Esin Kartopu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Günümüz dünyası, internet ve özellikle web 2.0 teknolojisinin gelişmesiyle birlikte, bireyleri ve toplumları bir iletişim ağı halinde saran dijital çağ - kimilerine göre devrim- denilen baş döndürücü bir döneme girmiştir. Dijital çağın en önemli etkilerinden biri kendi özgün medyasını, sosyal medyayı geliştirmiş olmasıdır. Sosyal medya herkesin kendi içeriğini oluşturup istediği zaman ve mekânda yayınlayabildiği, etkileşimli bir iletişim ağıdır. Sosyal medya siteleri arasında Youtube, 2000 ve sonrasında doğan kuşağı temsil eden Z kuşağı tarafından en çok takip edilen sosyal paylaşım sitesi olması özelliğiyle, diğer dijital platformlar arasında öne çıkmaktadır. Z kuşağı dijital teknolojinin içine doğan, onunla büyüyen ve günlük hayattaki işlerinin çoğunu teknoloji ile yapan 2000'li yılların kuşağını tanımlar.(Güzel, 2019, s.235- 260) Teknosa'nın 7-16 yaş grubu üzerinde yaptığı bir araştırmaya göre, Z kuşağı yüzde 97 oranı ile en çok Youtube'da varlık gösteriyor. (www.marketingturkiye.com.tr, Nisan 2019) 9-13 yaş grubu çocuklarla yüz yüze görüşme yoluyla yapılan bir başka araştırmada ise çocuklar, youtuberların başına gelen kötü olaylara yakınlarıymışçasına üzüldüklerini belirtmişlerdir. Ayrıca youtuberları abla ve abi olarak gördükleri, onları samimi buldukları için takip ettikleri ve onlara duygusal olarak bağlandıkları görülmüştür. (Özuz, 2018) Parasosyal etkileşim, seyircinin medya figürlerini sanki yakın çevresinden bir arkadaşıymış gibi algıladığı, onlara yakın arkadaşlarına verdiği davranışsal ve duygusal tepkilere benzer tepki verdiği sözde sosyal ilişki olarak tanımlanmaktadır. (Horton ve Wohl, 1956) "Toplumsalsı İlişki" olarak da adlandırılan "Parasosyal etkileşim" kavramından ilk kez "Mass Communication and Parasocial Interaction" isimli makalelerinde (1956) Horton ve Wohl söz etmektedir. Horton ve Wohl teknolojinin ve kitle iletişim araçlarının gelişmesiyle birlikte insanların medya figürleriyle olan bağlarının da geliştiğini söylemektedir. Gelişen bu bağlar izleyicide medya fügürleri ile arasinda yüz yüze bir iletişim olduğu yanılsamasını oluşturur. ( Yayla, 2019) Bu bağlamda çocukların Youtube'u yoğun olarak kullandıklarını, dijital uzamda dijital medyanın personaları olan youtuberlarla parasosyal etkileşimde bulunduklarını ileri sürebiliriz. Bu tezin amacı dijital iletişim teknolojilerinin içine doğan Z kuşağı çocuklarının youtuberlarla kurdukları parasosyal etkileşimi ölçmek ve kurulan bu etkileşimin çocukların sosyoekonomik koşullarıyla ilişkisini incelemektir. Z kuşağı, sosyal medya ve Youtube'a ilişkin yapılan çalışmaların daha çok eğitim ve öğretim, reklamcılık, pazarlama, popüler kültür ve youtuber kimliği, dijital aidiyet, kimlik ve değerler ya da dijital bağımlılık gibi konularda yapıldığı görülmüştür. Youtuberlarla kurulan parasosyal etkileşime dair Yayla'nın (2019) üniversite öğrencilerine yönelik çalışması ve halkla ilişkiler alanında Biçim'in(2019) "Güzellik youtuberlarının kadın tüketicilerle geliştirdiği parasosyal etkileşimlerinin satın alma niyeti üzerindeki etkisi" adlı araştırması youtuberlara yönelik yapılan çalışmalar arasındadır. Ancak yükselen sosyal medya ünlülerinin kültür ve topluma etkilerinin, yapılacak yeni çalışmalarla araştırılıp takip edilmesi önemlidir. Yapılan çalışmaların genellikle lise ve üniversite öğrencilerine yönelik olduğu, Z kuşağı çocuklarıyla ilgili çalışmaların azlığı göz önünde bulundurulduğunda; çocukların dijital medya üzerinden youtuberlarla kurdukları ilişki biçimini incelemek özgün ve gerekli bir çalışma sunabilir. Yapacağımız tez çalışmasının bu bakımdan, bilimsel literatürdeki eksikliği gidermeye yardımcı olması beklenmektedir. Örneklem olarak10 -15 yaş aralığındaki ortaokul öğrencileri alınmıştır. Araştırma yöntemi olarak çevrim içi anket uygulaması ve nicel araştırma desenlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak sosyoekonomik ölçek, parasosyal etkileşim ölçeği ve demografik bilgi formu; veri analizi yöntemi olarak SPSS istatistik programı kullanılmıştır. Anahtar Kelimeler: Sosyal medya, Parasosyal etkileşim, Youtube, youtuber, Z kuşağı.