Çok Engelli Görmeyen Çocuklar İçin Söz Öncesi İletişim Becerileri Ölçeğinin Geliştirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Atatürk Eğitim Fakültesi, Özel Eğitim Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2012
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMİNE AYYILDIZ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Yıldız Güven
Eş Danışman: Fatma Nur Akçin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada, çok engelli görmeyen çocukların söz öncesi iletişim becerilerini annelerinin günlük gözlemlerine dayalı olarak derinlemesine inceleyerek, sonuçları bu çocukların söz öncesi iletişim becerilerini değerlendirmede kullanılacak bir ölçek geliştirmek üzere hem nitel, hem de nicel araştırma tekniklerini aynı araştırma deseninde kullanmaya dayalı ardıl açıklayıcı karma yöntemden yararlanılmıştır.Araştırmada, çok engelli görmeyen çocukların söz öncesi iletişim becerilerini incelemek için bir ölçek geliştirilmesi amacıyla aşağıdaki sorulara yanıt aranmıştır:1. Çok engelli görmeyen çocuk annelerinin, çocuklarının söz öncesi iletişim becerilerine dair gözlemleri nelerdir?2. Çok Engelli Görmeyen Çocuklar İçin Söz Öncesi İletişim Becerileri (ÇEG-SÖİB) Ölçeği geçerli ve güvenilir bir ölçek midir?Araştırmanın nitel aşamadaki örneklemi 34, nicel aşamadaki örneklemi ise 65 çok engelli görmeyen çocuktan oluşmaktadır. Araştırmanın nicel kısmına, çok engelli görmeyen çocuklarla aralarındaki farkı incelemek amacıyla 0-24 ay arasındaki sağlıklı gelişim gösteren 34 bebek de katılmıştır. Görüşme soruları ve ölçek, çalışmaya katılan çocukların anneleri tarafından yanıtlanmıştır.Araştırmanın nitel aşamasında, araştırmacı tarafından oluşturulan görüşme formu kullanılmış, nicel aşamada ise ÇEG-SÖİB Ölçeği geliştirilmiştir.Araştırmanın nitel verilerine betimsel analiz yöntemi uygulanarak, sorulara verilen yanıtların frekans tabloları oluşturulmuştur. ÇEG-SÖİB Ölçeği'nden verileri ise SPSS (13.0) programı ile değerlendirilmiştir.Ölçeğin madde ve faktör analizleri yapılmıştır. İçerik geçerliğinin sağlanması için soru maddelerinin hazırlanması sırasında alan uzmanlarının görüşüne başvurulmuştur. Ölçeğin yapı geçerliği ise, örneklem grubunun normal dağılmaması nedeniyle parametrik olmayan testlerin uygulanmasıyla sağlanmıştır. Buna göre, çok engelli görmeyen çocukların, ölçeğin alt boyutlarından ve ölçeğin bütününden aldıkları puanlar arasındaki ilişki ile, yine çok engelli görmeyen çocukların, ölçeğin alt boyutlarından ve ölçeğin bütününden aldıkları puanlarla yaşları, eğitim alma süreleri ve engel sayıları, sağlıklı gelişim gösteren çocukların ölçeğin alt boyutlarından ve ölçeğin bütününden aldıkları puanlarla yaşları arasındaki ilişki Pearson Korelasyon Testi ile değerlendirilmiştir. Çok engelli görmeyen çocukların eğitim alma süreleri ile engel sayılarının, ölçeğin bütününden ve alt boyutlarından alınan puanlara etkisine bakmak amacıyla hiyerarşik regresyon analizi de yapılmıştır. Ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak için ayrıca çok engelli görmeyen çocuklarla, sağlıklı gelişen bebeklerin oluşturduğu iki ayrı grubun ölçeğin alt boyutlarından ve ölçeğin bütününden aldıkları puanlar açısından farklılaşmasını incelemek için Mann-Whitney U testi uygulanmıştır. Ölçeğin ayırtedici geçerliği için, ölçekten en yüksek ve en düşük puanları alan %27'lik gruplar arasındaki ayrışma incelenmiştir. İç tutarlılık güvenirliğini belirlemek için Cronbach's Alpha katsayıları hesaplanmış, değerlendiriciler arası güvenirlik için araştırmacı tarafından puanlanan uygulamaların bir kısmı yansız bir şekilde seçilerek, puanlaması için bir alan uzmanına verilmiştir.Araştırmanın nitel aşaması sonucunda, çok engelli görmeyen çocukların yaşları ilerlemesine rağmen çoğunlukla kendine özgü söz öncesi iletişim davranışları gösterdikleri bulunmuştur. Sonuçlar, bu çocukların özellikle sosyal etkileşim ve ortak dikkat becerilerinde önemli sınırlılıklar bulunduğunu vurgulamaktadır. Çalışmanın nicel aşamasında gerçekleştirilen madde analizi, geçerlik ve güvenirlik analizleri ise, geliştirilen ÇEG-SÖİB Ölçeği'nin maddelerinin ayırt edicilik gücünün yüksek olduğunu, ölçeğin geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu ortaya koymuştur.