Dinî içerikli müzik terapinin üniversite öğrencilerinde duygu durumu, kaygı ve algılanan stres düzeyi üzerindeki etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞE KAYA GÖKTEPE
Danışman: SEVDE DÜZGÜNER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma üniversite öğrencilerinde dinî içerikli müzik terapinin kaygı, duygu durumu ve algılanan stres düzeyi üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma karma yöntem türlerinden çeşitleme (triangulation) desenine göre tasarlanmıştır. Veriler Mart-Haziran 2017 tarihleri arasında uygulanan deneyden elde edilmiştir. Araştırma evrenini İstanbul'da eğitim gören üniversite öğrencileri oluşturmaktadır. Çalışmaya 80 kişiyle başlanmış ancak dışlama kriterleri gereğince 22 kişi örneklem dışı bırakılmıştır. Örneklemde yer alan 19-30 yaş arası 58 üniversite öğrencisinin onam formu alınmıştır. Deney grubuna 1 ay süreyle stres içerikli sesler ve ardından Hicaz makamında dinî içerikli müziklerden oluşan müzik terapi protokolü uygulanmıştır. Birinci seansta Ayşe Başak İLHAN HARMANCI'nın bu çalışmaya özel bestelediği Hicaz makamında eser neyzen tarafından canlı olarak icra edilmiştir. İkinci seansta "Sultanım İllallah" isimli eser dinletilmiş, üçüncü seansta da Ahmet HATİPOĞLU tarafından bestelenen Hicaz dua ses kaydı dinletilmiştir. Son seansta da ilk seansta kullanılan sözsüz eserin ses kaydı dinletilmiştir. Kontrol grubuna ise yalnızca stres içerikli sesler dinletilmiş ve ardından dinî musiki eseri süresi kadar sessizliği dinlemişlerdir. Tüm seanslar boyunca pasif müzik terapi tekniklerinden yararlanılmıştır. Seansların bitiminden 1 ay süre sonra araştırmanın etki süresini ölçmek amacıyla katılımcılara tekrar aynı ölçekler uygulanmıştır. Araştırmada kullanılan ölçekler sırasıyla Demografik Bilgi Formu, Kısa Semptom Envanteri, Durumluk Kaygı Ölçeği (STAI TX-I), Sürekli Kaygı Ölçeği (STAI TX-II), Pozitif Negatif Duygu Ölçeği (PANAS) ve Algılanan Stres Ölçeği'dir (ASÖ). Nicel veriler SPSS 23 istatistik programı kullanılarak analiz edilmiştir. Nitel verilere içerik analizi uygulanmıştır. Elde edilen nicel bulgular; dinî içerikli müzik terapinin algılanan stres düzeyi ve negatif duygu durumun azalması üzerinde istatistiksel olarak anlamlı etkisi olduğunu göstermiştir. Müzik terapiye katılanların sürekli kaygı son test ve izleme (follow-up) puan ortalamaları arasında anlamlı bir fark görülmüştür. Ancak dinî içerikli müzik terapinin durumluk kaygı ve pozitif duygu durum üzerinde anlamlı bir etkisi bulgulanmamıştır. Nitel analiz kısmında katılımcıların hissettikleri duygu durumlara yönelik ifadeler, hissettiklerinden yola çıkarak çizdikleri resimleri anlatan tema kelimeleri ve zihinsel çağrışımları incelenmiştir. Elde edilen bulgular, dinî içerikli müzik dinleyen katılımcıların "huzur" kelimesine sıkça başvurdukları ve kontrol grubunda yer alan katılımcılara göre daha olumlu duygu durum ifadelerine başvurdukları gözlenmiştir. Çizilen resim temalarında da kontrol grubuna yer alan katılımcıların "felaket, savaş ve ölüm" gibi gergin temalara yer verdikleri, deney grubunda yer alan katılımcıların "tefekkür, Allah, ramazan" gibi dinî ögelere, "şelale, orman" gibi doğa ögelerine yer verdikleri görülmüştür. Zihinsel çağrışımlarda ise; sabit imgeler yerine video kaydı gibi hareketli imgelerin ortaya çıktığı bulgusu ilgi çekicidir. Deney grubunun ve kontrol grubunun hareketli zihinsel çağrışımlarında stres verici müziğe ilişkin olumsuz düşüş, olumsuz yatay hareket, sabit, olumsuz yükselme ve içe kapanma şeklinde hareket temaları bulgulanmıştır. Deney grubunun hareketli zihinsel çağrışımlarında dinî içerikli müziğe ilişkin ise; olumlu akış, yerden yükselme, içe dönüş, olumlu yatay hareket temaları vardır. Kontrol grubunun zihinsel çağrışımlarında sessizliği dinlediği sürede de stres verici müzikte olduğu gibi olumsuz akış, sabit, olumsuz yatay hareket, döngüsel hareket temaları ortaya çıkmıştır. Deney grubun katılımcılarının kontrol grubunda yer alanlara göre daha olumlu hareket temalarına sahip oldukları bulgulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Müzik Terapi, Dinî İçerikli Müzik Terapi, Sürekli Kaygı, Durumluk Kaygı, Duygu Durum, Algılanan Stres