Lohusalık dönemi ve 1. basamakta lohusa izleminin yeri
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SÜMEYYE AKATAY
Danışman: Gülru Pemra Cöbek Ünalan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Doğum sonu dönem ( postpartum dönem/lohusalık ) ; doğum eylemi sona erip plesanta ve membranlarının ayrılmasını takip eden 1 saat ile doğum sonrası ilk 6 hafta (42 gün)' yı kapsar. Doğum sonu dönemde yaşanan sorunlar göz önüne alınarak; annenin ve yenidoğanın fiziksel bakımının sağlanması, yaşanabilecek komplikasyonların önlenmesi, annenin ve ailedeki diğer bireylerin yeni duruma psikososyal uyumunun sağlanması, sağlığın iyileştirilip önerilerde bulunulması için sağlık profesyonellerine önemli görevler düşmektedir. Ülkemizdeki Doğum Sonu Bakım Yönetim Rehberi hazırlanmış olup; bu rehberin temel amacı; tüm lohusaların ilk 42 gün süresinde izleminin yapılması, komplikasyonlara karşı korunması, erken teşhis ve tedavinin sağlanıp gerekli görüldüğünde sevk edilmesi ve annenin ilgili tüm konularda bilgilendirilmesidir. Bu süreçte esas görev birinci basamakta sağlık çalışanlarına düşmektedir. Bu uygulama doğrultusunda aile hekimleri kayıtlı olan gebelere doğum öncesi ve sonrasındaki bakım hizmetlerini ilgili kılavuzlara göre yapmakla görevlendirilmiştir. Doğum sonu bakım yönetim rehber kılavuzuna göre doğum sonrası hastanede 3 olmak üzere, en az 6 lohusa bakımı önerilmektedir. Bu verilen bakımın içerisinde; hikaye, fizik muayene, laboratuvar hizmetleri, danışmanlık- bilgilendirme ve profilaksi hizmetleri yer almaktadır. Bu çalışmanın temel amacı birinci basamak sağlık kurumları (aile sağlığı birimleri) tarafından verilen doğum sonrası bakım hizmetlerinin etkinliğinin evrensel şemalar doğrultusunda değerlendirilmesi ve zayıf noktaların geliştirilebilmesi için ulusal koşullara uygun öneriler ortaya çıkarılmasıdır. Gereç ve Yöntem: Araştırma kesitsel- tanımlayıcı tipte bir çalışmadır. Bu çalışma 1.04.2019-30.06.2019 tarihleri arasında Tuzla Eğitim Aile Sağlığı Merkezi ve Sağlık Bakanlığı ile Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi arasındaki eğitim/ araştırma alanı protokolü dikkate alınarak protokol dahilindeki ilçeler olan Pendik ve Kartaldan örneklem büyüklüğüne ulaşabilmek için seçilmiş olan 6 adet Aile Sağlığı Merkezinde yürütülmüştür. Veri toplama aracı olarak Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Doğum Sonu Bakım Yönetim Rehberi 2014 kılavuzu referans alınmıştır. Anket formları araştırmacı tarafından anne ile yüz yüze görüşme yapılarak doldurulmuştur. Verilerin toplandığı ASM'lere gidilip en az ikinci Lohusa izlemini tamamlamış en fazla 3 ay 10 günlük bebeği olan annelerin listesi istenip ASM'ye gelmeyen annelere ebeler aracılığıyla ulaşıldıktan sonra görüşmeyi kabul eden annelerle uygun zaman ayarlanıp yüz yüze ASM içerisinde görüşme sağlanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 23.0 (Statistical package fort the Social Sciences) programı kullanılmıştır. Karşılaştırmalı analizlerde kategorik değişkenlerde Ki-kare testi, sürekli değişkenler için Mann Whitney U testi ve Kruskal Wallis testi, bağımlı değişkenlerin birbiriyle ilişkisini incelemek için ise Spermann Korelasyon Analiz yöntemi kullanılmıştır. Bulgular: Katılımcılara T.C Halk Sağlığı 2014 Doğum Sonu Bakım Yönetim Rehberinde geçen "Lohusa İzlem Protokolü" esas alınarak lohusa izlemlerinde neler yapıldığıyla ilgili toplam 18 soru sorulmuş ve yapılan her basamak için +1 puan verilmiştir. Buna göre katılımcıların "Lohusa İzlem Puan" ortalaması 9,91±4,29 (min: 0 maks: 18) olarak hesaplanmıştır. En fazla uygulanan lohusa izlem basamağında birinci sırada "Bebeğin Beslenmesi Hakkında Bilgilendirme" (% 82.6) , ikinci sırada " Vitamin D Destek Önerisi" (% 81.3) bulunmaktadır. Katılımcılara sorulan memnuniyet değerlendirmesi ve lohusa izlem basamaklarının uygulanıp uygulanmadığı soruları sonrası elde edilen "lohusa izlem puanı" arasındaki ilişkiye bakıldığında aralarında anlamlı ilişki bulunmuştur. (p: 0.001, <0.001) Lohusalık dönemi memnuniyet derecesi ile acil başvuru sayısı ve toplam şikayet sayısı arasında negatif yönde orta düzeyde korelasyon vardır. ( p<0.001 rho: -0.342 ; p<0.001 rho: -0.408). Buna göre katılımcıların lohusalık döneminde acile başvurma sayısı ve toplam şikayet sayısı arttıkça lohusalık dönemi memnuniyeti çok iyi' den hiç' e doğru azalma göstermiştir. Lohusalık dönemi Asm izlem memnuniyeti derecesiyle lohusa izlem puanı arasında pozitif yönde orta derecede korelasyon vardır. Buna göre lohusa izlem puanı arttıkça katılımcıların ASM izlem memnuniyeti hiç' den çok iyi' ye doğru artış göstermiştir. (p: 0.001, rho. 0.455) Tartışma ve Sonuç: Araştırmamızda ülkemizde uygulanan doğum sonu bakım içeriğinin Asm'lerde uygulanma oranının düşük olduğu görülmüş ve bunun da lohusaların asm memnuniyetini, lohusalık yaşam kalitesini, lohusalık döneminde yaşadığı problemleri etkilediği görülmüştür. Lohusa izlemi uygulan lohusa sayısı fazla olmasına rağmen lohusa izlem puanının düşük olması lohusa izlemlerinin etkin bir şekilde uygulanmadığını göstermektedir. Burada en önemli yapılması gereken; Asm'lerde çalışan sağlık çalışanlarına eğitimler düzenlemek, lohusalık döneminde özellikle verilmesi gereken danışmanlık hizmetlerini sürekli hale getirebilmektir. Doğum sonu bakım her bir lohusa için bireyselleştirilmeli ve lohusalık döneminin sosyodemografik, obstetrik ve lohusa döneminde yaşanabilecek problem ve acil durumlardan etkilenebileceği bilinip, her lohusaya ona göre bir izlem protokolü uygulanmalıdır. Anahtar Kelimeler: Birinci Basamak, Doğum Sonu Bakım, Aile Hekimliği, Lohusa İzlem