Eğitim aile sağlığı merkezine kayıtlı erişkin bireylerin karşılanmamış sağlık hizmeti ihtiyacının aile sağlığı merkezi başvuru durumuna göre değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HANDENUR TAN DOĞRUSEVER
Danışman: SALİHA SERAP ÇİFÇİLİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Birinci basamak sağlık hizmetleri, toplum sağlığının korunması, geliştirilmesi ve koruyucu sağlık uygulamalarının etkin biçimde yürütülmesi açısından kritik öneme sahiptir. ASM'ler, bireylere düzenli sağlık kontrolleri, tarama programları, aşı ve danışmanlık hizmetleri sunarak erken tanı ve tedaviye katkı sağlamaktadır. Ancak bu hizmetlerden yararlanma düzeyi, bireylerin ASM'ye başvuru düzenine bağlı olarak değişmektedir. Bu çalışmanın amacı, Marmara Üniversitesi Tuzla Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne (EASM) kayıtlı erişkin bireylerin karşılanmamış sağlık hizmeti ihtiyaçlarını, Aile Sağlığı Merkezi'ne (ASM) başvuru durumlarına göre değerlendirmektir. Yöntem:Kesitsel ve tanımlayıcı tipte tasarlanan araştırma, 01.07.2023–01.10.2023 tarihleri arasında yürütülmüş olup, ASM'ye kayıtlı olan 20 yaş ve üzeri 372 erişkin bireyden oluşan örneklem ile gerçekleştirilmiştir. Örneklem; son iki yılda ASM'ye bir kez başvuran ve hiç başvurmayanlar (başvurmayan grup, n=128), son iki yılda iki ve daha fazla başvurusu olanlar (başvuran grup, n=248) olarak tabakalandırılmıştır. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri, sağlık özgeçmiş ve soy geçmişleri, genel sağlık durumu puanı, asm başvuru sayıları, başvurmama sebepleri, periyodik sağlık muayenesi kavramını daha önce duyup duymadıkları, PSM bilgi düzeyleri ve bunun ASM'de yapıldığını bilme durumları, taramalar için nereye başvurdukları ve hangi taramaların yapıldığı, aldıkları bağışıklama ve danışmanlık hizmetleri anketler aracılığıyla değerlendirilmiş, sağlık algısı ve sağlık arama davranış ölçekleri uygulanmıştır. Katılımcıların yaş, cinsiyet ve risk gruplarına özel PSM taramalarının hiçbir merkezde yapılmamış olması karşılanmamış sağlık hizmet ihtiyacı olarak kabul edilip, elde edilen veriler IBM SPSS Statistics 20.0 (Statistical Package for the Social Sciences) programı ile analiz edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 42,1±11,3 olup %61,3'ü kadındır. Erkeklerin ASM'ye başvuru durumu kadınlara göre istatiksel olarak anlamlı derecede düşük bulunmuştur (p<0,001). Düzenli başvuranların %43,5'ine tansiyon ölçümü yapılırken, düzensiz başvuranlarda bu oran %8.9'a düşmüştür (p<0,001). Benzer şekilde, düzenli başvuran kadınların %62,4'ü smear testi yaptırmışken, düzensiz başvuranlarda bu oran %28,7'de kalmıştır (p<0,001). Mamografi açısından ise düzenli başvuran kadınlarda mamografi çekim oranı %41,7 iken, düzensiz başvuranlarda %15,2 bulunmuştur (p<0,001). Lojistik regresyon analizine göre; kadın olmak, ileri yaş, ASM'de periyodik muayene yapıldığını bilmek ve düzenli ASM başvurusu yapmak sağlık hizmetlerinden yararlanmayı artıran bağımsız faktörlerdir. Ayrıca sağlık algısı yüksek olan ve profesyonel sağlık arama davranışı sergileyen bireyler ASM'ye daha sık başvurmuş ve hizmetlerden daha fazla yararlanmıştır. Bununla birlikte, düzenli başvurulara rağmen bazı bireylerde hâlâ karşılanmamış sağlık hizmeti ihtiyaçlarının bulunduğu görülmüştür. Sonuç: ASM'ye düzenli başvuru, karşılanmamış sağlık hizmeti ihtiyacını azaltmakta, tarama ve aşı gibi koruyucu hizmetlerden yararlanmayı artırmakta ve birinci basamak sağlık hizmetlerinin etkinliğini güçlendirmektedir. Çalışma, bireylerin ASM hizmetleri hakkında bilgilendirilmesinin ve sağlık okuryazarlığının geliştirilmesinin önemini vurgulamaktadır. Elde edilen bulgular, birinci basamak sağlık hizmetlerinin kullanımını teşvik edecek politika ve stratejilerin geliştirilmesine katkı sağlayabilir.