E-ticarette Yapay Zekâ Kullanımının Tüketici Davranışları Üzerindeki Etkileri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Nişantaşı Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İREM YILMAZ ASLANTAŞ
Danışman: Hüseyin Ekizler
Özet:
Bu tez çalışması, e-ticaret platformlarında yaygın olarak kullanılan yapay zekâ destekli sistemlerin tüketici davranışları üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Dijitalleşmenin hızlanmasıyla birlikte e-ticaret ekosistemi veri temelli bir yapıya dönüşmüş; yapay zekâ uygulamaları, tüketicilerin satın alma süreçlerini ve karar mekanizmalarını şekillendiren önemli bir unsur hâline gelmiştir. Bu kapsamda çalışmada, yapay zekâ destekli öneri sistemleri ve etkileşim araçlarının tüketicilerin satın alma niyeti ve satın alma davranışları üzerindeki rolü çok boyutlu bir bakış açısıyla ele alınmıştır.
Araştırmanın amacı; algılanan fayda, yapay zekâ teknolojisi deneyimi, hedonik motivasyon, etkileşim ve algılanan gizlilik riskinin satın alma niyeti üzerindeki etkilerini belirlemek ve satın alma niyetinin satın alma sıklığı ile satın alma miktarı üzerindeki rolünü ortaya koymaktır. Araştırma nicel yöntemle tasarlanmış olup çevrim içi alışveriş deneyimine sahip 493 katılımcıdan elde edilen veriler analiz edilmiştir. Verilerin analizinde faktör analizi, korelasyon analizi, regresyon analizi ve fark testlerinden yararlanılmıştır.
Araştırma bulguları, hedonik motivasyonun ve algılanan faydanın satın alma niyeti üzerinde anlamlı ve güçlü bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Satın alma niyetinin ise hem satın alma sıklığını hem de satın alma miktarını anlamlı biçimde etkilediği tespit edilmiştir. Buna karşılık algılanan gizlilik riskinin satın alma niyeti üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamıştır. Sonuç olarak çalışma, e-ticarette yapay zekâ destekli sistemlerin tüketici davranışlarını yalnızca rasyonel değil; aynı zamanda deneyimsel ve duygusal boyutlar üzerinden şekillendirdiğini ortaya koymaktadır.