Bir Üst Kavram Olarak Dağıtım Sözleşmeleri ve Bunlara Özgül Denkleştirme İstemi Sorunu
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Özel Hukuk Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BURAK SAK
Danışman: Burak Özen
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bayilik, tek satıcılık ve franchise sözleşmeleri hakkında Türk hukukunda kanuni bir düzenleme bulunmadığı için, bu sözleşmeler isimsiz sözleşmelerdir. Ne var ki bu sözleşmelerin taşıdığı kimi ortak unsurlara, ortak sonuçlar bağlanması mümkündür. Bu amaçla; her üç sözleşmenin de dahil olduğu bir üst kavram olarak "dağıtım sözleşmeleri" kavramı ortaya koyulabilir ve TTK m. 122/f. 5 hükmünün yorumu, dağıtım sözleşmeleri kavramı aracılığıyla incelenebilir. Dağıtım sözleşmelerinin zorunlu unsurları, dağıtım sözleşmeleri üst kavramı altında ele alınabilecek sözleşmeleri ortaya koymaktadır. Buna göre; bir sürekli borç ilişkisi kapsamında kendi adına ve hesabına hareket eden dağıtıcının sürümü yapma ve artırma faaliyetinde bulunma yükümlülüğü taşıdığı, taraflar arasında geniş anlamda çerçeve sözleşme bulunduğu ve dağıtıcı tarafın sağlayıcının dağıtım ağına dahil olduğu sözleşme ilişkileri, dağıtım sözleşmeleri üst kavramına dahildir. Denkleştirme istemi hakkı, fedakarlığın denkleştirilmesi esasına dayanmakta olup yenilik doğuran hak niteliğindedir ve bu sebeple TTK m. 122/f. 4'te düzenlenmiş bir yıllık hak düşürücü süreye tabidir. Denkleştirme istemi hakkı, taraflar arasındaki sözleşmenin sona ermesiyle öne sürülebilir ve sözleşme sona ermeden önce bu haktan feragat edilemez. Dağıtım sözleşmelerinde dağıtıcının denkleştirme istemi hakkının olması için aranan hukuki olgular, birinci ve ikinci safha olarak ikiye ayrılabilir. Birinci safha olarak TTK m. 122/f. 5'te aranan hukuki olguların varlığı gerekmektedir. Hükümde yer alan "tek satıcılık ile benzeri sözleşme" ve "sürekli borç ilişkisi" hukuki olguları, dağıtım sözleşmelerinin tamamında yer almaktadır. TTK m. 122/f. 5'in aradığı hukuki olgulardan sonuncusu ise, taraflar arasındaki sözleşmenin tekel hakkı vermesidir. Hükümde, tekel hakkının taraflardan hangisine ait olduğuna ilişkin bir belirleme yapmamıştır. Bu nedenle sağlayıcı veya dağıtıcı tekel hakkına sahip ise, sözleşme tekel hakkı vermektedir. Birinci safha sonrasında denkleştirme hakkının varlığı açısından ikinci safhaya geçilmektedir. İkinci safhada sözleşmenin sona ermesi, dağıtıcının oluşturduğu sadık müşteri çevresi, bu müşteri çevresinin sağlayıcıya bırakılması ve sağlayıcının bu müşteri çevresinden önemli menfaat elde etme ihtimalinin bulunması, dağıtıcının kazanç kaybına uğraması, denkleştirme bedeli ödenmesinin hakkaniyete uygun olması hukuki olguları aranacaktır.