Hattat Hafız Osman (Ö.1110/1698) mushafının imla özellikleri: 1097/1686 tarihli Türk ve İslam Eserleri Müzesi (Nr.405) nüshası
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMED SURAL
Danışman: Muhammet Abay
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hz. Peygamber hayattayken bütün Kur'an ayetlerini içinde bulunduran yazılı bir nüsha oluşturmamıştır. Bütün ayetleri içine alan ilk nüsha Hz. Peygamber'in ilk halifesi Hz. Ebu Bekir döneminde oluşturulmuştur. Üçüncü halife Hz. Osman da Müslümanlar arasında görülen Kur'an okuma farklarını ortadan kaldırmak için mushaflar çoğalttırıp ülkenin değişik merkezlerine göndermiştir. Hz. Osman'ın istinsah ettirdiği bu mushafların imla bakımından kendine mahsus bazı özellikleri vardır. Bu imla özelliklerine literatürde "resm-i Osmani" denir. Bunun yanında ilerleyen süreçte Arap dili alimleri de kelimelerin imlası konusunda birtakım kriterler belirlemiştir. Kıyasi imla denilen bu sistemle resm-i Osmani denilen imla sistemi arasında büyük oranda örtüşme olmakla birlikte bazı kelimelerin yazımında farklar vardır. Hz. Osman mushaflarının imla hususiyetlerinin Kur'an'ın muhtelif kıraatleriyle sıkı bir ilişkisi olduğundan daha sonra çoğaltılan mushaflarda bu hususiyetler korunmuştur. Ayrıca bu hususiyetler bazı eserlere de konu olmuştur. Bunların başında Ebû Amr ed-Dânî'nin (ö.444/1053) el-Mukniʿ fî maʿrifeti mersûmi mesâhifi ehli'l-emsâr adlı eseri gelmektedir. Ancak bu eserlerde belirtilen imla hususiyetleri ile pratikte mushaflara yansıyan imla uygulamaları zaman zaman farklılıklar gösterebilmektedir. Bu bakımdan kendisinden sonra yazılan mushaflar üzerinde belirleyici rolü bulunan ve mushaf tarihi bakımından dönüm noktası niteliğinde olan mushafların imla hususiyetlerinin tespiti ve kaynaklarda verilen bilgilerle mukayesesi mushaf tarihinin aydınlatılmayı bekleyen yönlerini oluşturmaktadır. Bu nitelikleri taşıyan mushaflardan biri de Osmanlı hattatlarından Hattat Hâfız Osman'ın (ö.1110/1698) 1097/1686 yılında istinsah ettiği mushaftır. Bu mushaf matbuat döneminde defalarca basılarak dünyanın muhtelif bölgelerine yayıldığı gibi Türkiye'de de hala basılmaya devam etmektedir. Ancak Hattat Hâfız Osman'ın bu mushafının imla hususiyetleriyle literatürde verilen resm-i Osmani imla hususiyetleri arasında dikkati çeken farklar vardır. Bu çalışmada Hattat Hâfız Osman'ın anılan mushafı imla hususiyetleri tespit edilerek literatürdeki bilgiler yanında günümüz Türkiye'sindeki mushafların imlasıyla karşılaştırılarak benzerlikler ve farklar ortaya konacaktır. Literatür olarak Ebu Amr ed-Dânî'nin el-Mukniʿ fî maʿrifeti mersûmi mesâhifi ehli'l-emsâr adlı eserinde yer alan bilgilerden faydalanılacaktır. Günümüz Türkiye'sindeki mushaflarla mukayese için de Türkiye'de mushafların imla denetimini yapan Diyanet İşleri Başkanlığı'nın bastığı yeni tarihli mushaflardan biri kullanılacaktır. Böylece Hattat Hâfız Osman'ın 1097/1686 tarihli mushafının imla bakımından literatürle ne kadar uyumlu olduğu ve ayrıca günümüz Türkiye'sinde basılan mushaflar üzerinde hangi oranda etkisinin bulunduğu belirginlik kazanacaktır.