POSTMENOPOZAL DÖNEMDEKİ KADINLARA YÖNELİK SAĞLIK İNANÇ MODELİNE UYGUN OSTEOPOROZ EĞİTİMİNİN TARAMAYA KATILIMI ARTIRMAYA ETKİSİ

---

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MERVE KAHRAMAN

Danışman: Memnune Çiğdem Apaydın Kaya

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Giriş: Osteoporoz, özellikle menopoz dönemindeki kadınlarda yaygın olarak görülen bir sağlık sorunudur. Yapılan araştırmalar, bu dönemde verilen davranış değişikliğine yönelik eğitimlerin, beslenme ve egzersiz alışkanlıkları üzerinde olumlu etkiler sağladığını ortaya koymuştur. Bu çalışmanın amacı, postmenopozal dönemdeki kadınlara Sağlık İnanç Modeli (SİM) temel alınarak verilen eğitimin, osteoporoz taraması yaptırma sıklığı üzerindeki etkisini değerlendirmektir. Yöntem: Araştırma 1 Haziran-30 Eylül 2025 arasında Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim Araştırma Hastanesi (MÜPEAH) Tuzla Eğitim Aile Sağlığı Merkezi (E-ASM) ve Tuzla Hilmi Şahin Aile Sağlığı Merkezi'nde (ASM) yürütülen non-randomize kontrollü eğitim müdahale çalışmasıdır. Çalışmaya 45 yaş üzeri menopoza girmiş, daha önce kemik mineral yoğunluğu (KMY) ölçümü yaptırmamış ve osteoporoz açısından en az bir risk faktörü taşıyan 80 kadın katılmıştır (müdahale grubu s:40, kontrol grubu s:40). Örneklem büyüklüğüne ulaşabilmek için her iki ASM'ye kayıtlı 45 yaş üzeri kadınlar rastgele sayılar tablosundan yararlanarak arandı ve dahil etme kriterlerine uyanlar araştırmaya davet edildi. Davet edilen kadınlara TEMD'e göre osteoporoz risk değerlendirmesi yapıldı. Her iki grupta sosyodemografik bilgilerin alınmasından sonra Osteoporoz Bilgi Testi (OBT) ve Osteoporoz Sağlık İnanç Ölçeği (OSİÖ) uygulandı. Müdahale grubuna SİM'e göre tasarlanmış yaklaşık 15 dk'lık bireyselleştirilmiş eğitim verildi. Kontrol grubuna osteoporoz riskiyle ilgili sözel bilgilendirme yapıldı. Her iki gruba osteoporozdan korunma ve tarama ile ilgili bilgiler içeren broşür verildi ve KMY taramasına yönlendirildi. Eğitimden 2 ay sonra hastalar aranarak aynı ölçekler tekrar uygulandı ve KMY ölçümü yaptırma durumu sorgulandı. Veriler SPSS 29'da Mann-Whitney U ve ki-kare testi ile değerlendirildi. P 0,05); OSİÖ puanı kontrol grubunda daha yüksekti (p 0,05). Sonuç: Bu çalışmanın örnekleminde, SİM kullanılarak verilen osteoporozdan korunma ve taramanın önemi ile ilgili eğitimin postmenopozal kadınlarda osteoporoz hakkında bilgiyi ve inançları olumlu yönde artırdığını göstermiştir. Bu çalışmanın bulguları, KMY ölçümü davranışının farklı faktörler tarafından belirlendiğini düşündürmektedir.