Beylikler devri mimarisinde celî sülüs ve kûfî yazı türlerinin istif beraberliği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İslam Tarihi ve Sanatları Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SABRİ KAZANLI
Danışman: Fatih Özkafa
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İslamiyet'in gelmesiyle hızlı bir şekilde gelişen Arap yazısı, zaman içerisinde estetik bir kimlik kazanarak sanat yazısı haline gelmiştir. İlk zamanlar kutsal metinlerin yazılmasında kullanılan Arap yazısı İslam devletinin büyümesine paralel olarak inşa edilmeye başlanan mimari yapıların en önemli süsleme unsuru haline gelmiştir. Erken devir mimari yapılarının tezyininde dik ve yatay çizgilerin hâkim olduğu geometrik bir forma sahip olan kufi yazılar kullanılırken hızlı bir gelişim gösteren ve farklı kompozisyonlar yapmaya elverişli olan celî sülüs yazı, zamanla kûfînin yanında yapılarda yerini almıştır. Hattatlar yapıların görünümü zenginleştirmek amacıyla birbirinin aynı veya farklı karakterdeki yazıları bir arada kullanarak özgün kompozisyonlar geliştirmişlerdir. Celî yazılarda dikey harflerden dolayı üst kısımda meydana gelen boşluğu yine yazıyla doldurma düşüncesiyle geliştirildiği muhtemel olan bu kompozisyonda celi sülüs yazının üst kısmına kufi yazılar yerleştirilmiştir. Timurlu mimari süsleme sanatında yaygın bir şekilde uygulanan celi sülüs-kufi kompozisyonu, Orta Asya ile çok yönlü ilişkilere sahip olan Anadolu'ya sanatkarların eliyle intikal ederek XIV. yüzyılın son çeyreğinden XVI. yüzyılın ilk çeyreğine kadar bölgede inşa edilen önemli yapıların tezyininde kullanılmış ve bu dönem mimarisinin klasik bir süsleme üslubu haline gelmiştir. Selçuk İsa Bey Camii, Milas Firuz Bey Camii, Bursa Ulu Camii, Bursa Yeşil Camii Külliyesi, Edirne Eski Cami, Edirne Muradiye Camii, Üç Şerefeli Camii, Karaman İbrahim Bey İmareti, İstanbul Fatih Camii, Cem Sultan Türbesi, Konya Mevlâna Türbesi, İstanbul Rum Mehmed Paşa Camii, İstanbul Davud Paşa Camii dönemin celi sülüs-kufi kompozisyonu yazılarla süslenen önemli yapılarındandır. Bu çalışma, hat sanatı tarihi açısından özgün bir tasarım olarak karşımıza çıkan celî sülüs-kûfî yazı kompozisyonuyla hazırlanan kitabelerin tespit edilerek incelenmesini amaçlamaktadır.