Hadis ilminde Esmâ ve Künâ Türü ve Dûlâbî'nin "el-Künâ ve'l-Esmâ" Adlı Eseri

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HATİCE KÜBRA ODABAŞIOĞLU

Danışman: Aynur Uraler

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Ricâl ilmi, "hadis ilminin yarısı" olarak nitelenmiştir. Ricâl ilminin konusu hadislerin isnâdında yer alan râvilerin kimlik bilgisi ve güvenilirlik durumlarıdır. Râvi kimlik bilgisi ise; isim, künye, lakap, nesep bilgisine dayanmaktadır. Râvileri tespit etmede gösterilen çabalar, râvi kimliklerine dair gerekli her bilginin zamanla hadis ilmi altında ayrı birer türe dönüşmesini sağlamıştır. İsim ve künye bilgisi de bu türlerden biridir. Künye sahibi râvilerin tanıtıldığı künye türünün ilk örnekleri, hicrî II-III. yüzyıllarda kaleme alınmıştır. Dûlâbî'nin el-Künâ ve'l-esmâ adlı eseri de bu türün ilk örneklerindendir. Ebû Bişr ed-Dûlâbî (v. 310/923), bir hadis ve tarih âlimidir. Mesleği verrâklık ile tanınan Dûlâbî, eserlerin tasnifi dolayısıyla âlimler tarafından takdir edilmiştir. el-Künâ ve'l-esmâ'sında bu takdirin sebepleri anlaşılmaktadır. Şöyle ki el-Künâ ve'l-esmâ, çok yönlü bir tasnife sahiptir. Giriş bölümünde Hz. Peygamber'in künyesi ile künyelenmek konusu işlenmiştir. Daha sonra sahâbeden künye sahibi olanlar verilmiştir. Sahâbe bölümünden sonra tâbiûn ve sonrasındaki künye sahibi râviler birlikte ele alınmıştır. Her iki bölümde de râvilerin künyeleri belirtilirken rivâyetlere yer verilmiştir. Rivâyetlerde, râvilerin naklettiği hadisler ve râvilerin künye bilgilerinin yanısıra onları ayırt edecek diğer bilgiler de bulunmaktadır. Özellikle ikinci bölümünde bazı râvilerin cerh-ta'dîl açısından değerlendirmesi yapılmıştır. el-Künâ ve'l-esmâ, künye bilgisi veren kitapların yanı sıra sahâbe bilgisi ve cerh-ta'dîl kitapları başta olmak üzere hadis ilminin çoğu alanına kaynaklık eden kapsamlı bir eserdir.