19. Yüzyıldan günümüze tarihi çevre korumanın kurumsallaşması bağlamında İstanbul 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kararlarının eyüp sultan özelinde incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yerel Yönetimler Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MELTEM BALİ
Danışman: Aynur Can A.
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türk- İslam şehircilik anlayışını temsil eden Eyüp; coğrafi konumu, idari ve dini değeri, sosyo- kültürel yapısı, kültür varlıklarının çeşitliliği ve geçirdiği mekânsal dönüşümlerle şehir tarihinde özgün bir yere sahiptir. Eyüp'ün şehir tarihinin farklı dönemlerini simgeleyen kültür varlıklarını içermesi, merkezi yönetim ve yerel yönetimlerin koruma faaliyetlerinin sürdüğü bir alan olması saha olarak seçilmesinde belirleyici etkenlerdir. Eyüp'te yer alan kültür varlıkları inşa edildikleri dönemin görsel ifadesi ve bir düşünce sisteminin ürünleridir ve bu eserler sürdürülebilir koruma, şehir hafızası ve kimliği bağlamında bilgi ve belge değeri taşırlar. Araştırmanın soruları şöyledir; kültürel miras ve koruma kavramlarının kapsamı uluslararası, ulusal ve yerel bağlamda nasıl genişlemiştir, koruma eylemine yön veren kurum ve yasalar 19. yüzyıldan günümüze nasıl dönüşmüştür, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e koruma faaliyetlerine dair yasal ve kurumsal bağlantı ve kopuşlar nelerdir, koruma alanında yetki ve görev sahibi kurumlar hangileridir, koruma kurullarının aldığı kararlar yer özelinde nasıl işlenir, kültür varlıklarının hafıza, kimlik ve belge değerinin sürmesinde kurul kararlarının etkisi ne yöndedir? Koruma Kurulları'nın karar alma süreçleri ve yasal dayanakları, kararların ve uygulamaların yapıların bilgi ve belge değerinin muhafaza edilmesindeki rolünün incelenmesi mevcut sorulara yanıt olmuştur. Araştırma kapsamında koruma literatürü değerlendirilmiş, tescilli eserleri korumaya yönelik kurul kararları Eyüp Sultan Araştırma Merkezi (EYSAM) arşivinden edinilmiştir. Bunun yanı sıra Eyüp'te bulunan tescilli eserlerin konumu dijital beşerî bilimler alanında kullanılan bir haritalama yazılımı olan ArcGIS aracılığıyla oluşturulan çeşitli haritalar üzerinde gösterilmiştir. Sonuç olarak Eyüp özelinde koruma sorunları şöyle tespit edilmiştir; yapılara kaçak ek yapmak, yapının bilgi ve belge değerini bozan cephe yenilemeleri, yapıların kamusallığını zedeleyici kullanımlar, yol, cadde ve kaldırım tadilatlarıyla değişen parseller ve denetimsizlik sorunları. Mevcut sorunlara istinaden merkezi yönetim ve yerel yönetimlerin ilgili birimlerine koruma eylemi ortak faaliyet ve sorumluluk alanı olarak işaret edilmiş ve envanter oluşturmanın (görsel ve metinsel belgeleme), yapının ihtiyacına uygun karar almanın ve saha denetiminin önemi vurgulanmıştır.