Postmortem kan örneklerinde bazı psikoaktif maddelerin LC-MS/MS ile kantitatif tayini ve metot validasyonu
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Kimya Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞAFAK UZCAN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Ece Kök Yetimoğlu
Eş Danışman: Oya Tanç Yeter
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Psikoaktif maddeler, beynin işlevlerini değiştirerek algıda, ruh halinde, bilinçte ve davranışta geçici değişikliklere neden olan kimyasal maddelerdir ve bu etki ilk olarak merkezi sinir sisteminde görülür. Psikoaktif maddeler farklı amaçlarla kullanılabilirler. Bazıları eğlence, ritüel, spritüal, zihni inceleme ya da tedavi amacıyla bilinç düzeyini değiştirmek için kullanılırlar. Avrupa, yasadışı psikoaktif maddeler için önemli bir pazar oluştururken, ülkemizde de birçok yeni ve farklı psikoaktif madde yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, postmortem kan örneklerinde morfin, kodein, 6-MAM, amfetamin, metamfetamin, MDMA, MDA, THC-COOH, benzoilekgonin, ekgonin metil ester ve kokain gibi bazı psikoaktif maddelerin ve metabolitlerinin tespit edilmesi ve kantitatif olarak tayin edilmesidir. UV ya da floresans spektrofotometre, immünolojik ve radyo-reseptör analizleri, psikoaktif maddelerin tespit edilmesi ve miktar tayinleri için kullanılan yöntemlerdir. Ancak, kütle spektrometresinin LC-MS, LC-MS/ MS, GC-MS gibi kromatografik sistemlerle birleştirilmesi, hassas ve seçici olması özellikleri sebebiyle daha uygundur. LC-MS/MS, hem kalitatif hem de kantitatif analizler için analitlerin incelenmesine olanak sağlar. Kompleks ortamlardaki tekli veya çoklu analitlerin analizi, eser miktarda bulunan maddelerin tespiti, ilaç etken maddelerinin yanı sıra safsızlık ve metabolitlerinin analizi, katkı maddeleri veya pestisitlerin gıda analizleri, kan, idrar, doku gibi biyolojik örneklerin analizlerinde yüksek hassasiyet ve doğrulukla sonuçlar elde edilebilir. LC-MS/MS, eser miktarlardaki analitlerin tespiti için tercih edilen en hassas yöntemlerden biridir ve çoklu analit tayini yanı sıra numunedeki eser miktardaki analitlerin tayini için de uygundur. Bu yöntem, bileşenlerin miktarları, yapıları ve molekül ağırlıkları hakkında bilgiler verir. LC-MS/MS yöntemi, polar iyonik, termal kararsız ve uçucu olmayan bileşiklerin analizi de dahil olmak üzere geniş bir kullanım alanına sahiptir. Küçük farmasötik bileşiklerden büyük proteinlere kadar birçok farklı bileşiğin tayinine olanak tanır. Mevcut LC-MS/MS sistemi, 1000 bar basınçla çalışan bir sıvı kromatografi (LC) birimi ile üçlü kuadropolden oluşan bir kütle spektrometresi (MS/MS) içerir. Sistem, ESI (elektrosprey iyonizasyon) ve APCI (atmosferik basınç kimyasal iyonizasyon) iyon kaynakları içerir, bu da daha geniş bir analiz skalası elde etmeyi mümkün kılar. LC-MS/MS yöntemi, postmortem kan örneklerinin analizi için diğer yöntemlere göre daha hassas ve seçici olduğundan tercih edilmektedir. Postmortem kan örnekleri, analiz öncesinde katı faz ekstraksiyonu (SPE) ile analize uygun hale getirilir. SPE, farklı tutucu maddelerin (adsorban) küçük ve tek kullanımlık ekstraksiyon kolonlarına doldurululup geçirilmesiyle pratik bir örnek hazırlama yöntemi oluşturur. Bugün birçok laboratuvarda etkili bir örnek hazırlama yöntemi olarak kullanılan SPE yöntemi, analitlerin daha hızlı ve daha verimli bir şekilde temizlenmesini sağlar. SPE, klasik sıvı-sıvı ekstraksiyon yöntemiyle karşılaştırıldığında daha hızlı, az çözücü gerektiren, emülsiyon oluşumunu engelleyen ve postmortem kan gibi karmaşık matrislerin temizlenmesinde daha etkili bir teknik olarak kabul edilir. Katı faz ekstraksiyonu ile daha temiz ekstraktlar ve yüksek geri kazanım oranları elde etmek mümkündür. Örnekler, SPE yöntemiyle hazırlanıp daha sonra viallere alınarak analizinin yapılması için LC-MS/MS cihazına verilir.