Change in Strategic Culture of Violent Non-state Actors: The Case of HTS in Syria
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Orta Doğu ve İslam Ülkeleri Araştırmaları Enstitüsü, Ortadoğu Siyasi Tarihi ve Uluslararası İlişkileri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: FADIL HANCI
Danışman: Vugar İmanbeyli
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Stratejik kültür çalışmalarında ezelden beri devlet-merkezli yaklaşımların hakim olageldikleri görülmektedir. Ancak, bu tez, stratejik çalışmalar alanında devlet ve devlet-dışı aktörlük arasındaki geleneksel ayrımın ötesine geçen ve stratejik kültür yaklaşımını şiddet kullanan devlet-dışı aktörlere (violent non-state actors- VNSA) uygulayan yeni gelişmekte olan literatüre katılmakta ve sözkonusu yaklaşımı Suriye'deki Haya't Tahrir el-Şam (HTŞ) örgütüne uygulamaktadır. Devletler ile VNSA'ları eşit aktörler olarak kurgulamayan bu yaklaşım, VNSA'ların doğası ve kendine özgü stratejik mantıklarına dair anlayışımızı zenginleştirmektedir. Bu bağlamda, bu çalışma, anlatıları ve stratejileri mezceden stratejik kültür yaklaşımını el-Kaide uzantısı olarak Suriye'de faaliyet gösteren el-Nusra'ya (2013-2016 yılları) ve el-Kaide'den kopuş sonrası dönemde faaliyetine devam eden HTŞ'ye (2017-2023 yılları arasında) uygulayarak örgütün stratejik kültürünün inşası ve dönüşümünü incelemektedir. VNSA'ların hem anlatılarını hem de stratejilerini kapsayan bu stratejik kültür yaklaşımı, anlatının stratejileri yönlendirdiğini veya gerekçelendirdiğini ve ikisinin de iç içe olduğunu varsaymaktadır. Burada anlatı, anlatılan hikayeleri kodlamayla parçalara ayrımadan, bağlamın bütünlüğünü koruma kaydıyla analiz edilmektedir. Bu analiz, tematiktir; bir kısmı karakterler, olay örgüsü, çatışma hikayesi, ilgili aktörler gibi anlatının temel unsurlarını yansıtan temalar üzerinden yapılırken, diğer kısmı VNSA'ların incelenmesinde önemli olan fedakarlık, erillik, 'yakın/uzak düşman' gibi temaları ele almaktadır. Stratejiler ise, nihayetinde varoluşu ve nüfuzu maksimize etmeyi sağlamak üzere siyasi amaçlarla kolektif şiddet kullanımı veya tehdidi olarak incelenmektedir. Tüm bu anlatı ve stratejiler birlikte stratejik kültürü şekillendirmektedir. Bu tez özetle şu görüşleri ileri sürmektedir: El-Nusra'nın stratejik kültürü, el-Kaide'nin stratejik kültürünün Suriye'nin yerel koşullarına uyarlanması sonucu ortaya çıkmıştır; bu da örgütün yerele odaklanmasına ve transnasyonel Cihatçılığa olan ilgisinin kaybolmasına yol açmıştır. El-Nusra'nın HTŞ'ye dönüşümü ise, üç faktörün (ABD öncülüğündeki uluslararası koalisyonun dış baskıları, örgütün yerel müttefiklerinden gelen iç baskılar ve örgüt liderliğinin bunlara verdiği tepkiler) bileşimi sonucunda gerçekleşmiştir. Son olarak, HTŞ'nin stratejik kültürü örgütün yerel devrimci milliyetçiliği benimsemesi ve bunu halihazırda yerelleşmiş Cihatçılık ile birleştirmesi sonucu ortaya çıkmıştır. Bu süreç de şu iki stratejik alt-kültürün var olmasına yol açmıştır: stratejik çevreye bir şekilde uyum sağlayan ve baskın olan yeni nasyonal-İslamcı stratejik alt-kültür, ve bir stratejik eğilim olarak varlığını sürdüren eski Cihatçı alt-kültür.