Resmî söylemin mitleri: Hayat bilgisi ve sosyal bilgiler ders kitapları üzerinden ön-propaganda incelemesi (2003-2019)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: CANAN ÖZBEY

Danışman: Nurşen Gürboğa

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, modern devletin önemli kurumlarından biri olan ve bir kamu hizmeti olarak sunulan zorunlu eğitimin ön-propaganda (pre-propaganda) işlevi tezi üzerinden hareket etmektedir. Çalışma, 2003-2019 yılları arasında yayımlanan Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler ders kitaplarındaki metin ve görsellerin analiziyle tespit edilen mitlerden yola çıkarak zorunlu eğitimin ön-propaganda işlevini ortaya koymayı hedeflemektedir. Okuldaki ön-propaganda burada yeniden üretilen sorgulanmaz mitlerle şekillenecek, böylece ön-propaganda, bireylerin gelecekte maruz kalacağı propaganda uygulamalarının başarılı olması için gerekli zemini sağlayacaktır. Bu çalışmada ön-propagandanın ortaya konulması için bir model oluşturuldu. Bu model, 2003-2019 yılları arasında Ak Parti iktidarı döneminde okutulan Hayat bilgisi (1, 2 ve 3. sınıflar) ve Sosyal bilgiler (4, 5, 6 ve 7. sınıflar) ders kitaplarına uygulandı ve belirlenen 3 alt-dönem karşılaştırmalı olarak incelendi. Bunlar Ak Parti iktidarı döneminin başı olan 2003-2004, ilk müfredat değişimi sonrası dönemi olan 2005-2006 ve son olarak 2017 yılındaki müfredat değişiminden sonraki dönem olan 2018-2019 dönemleridir. Bu üç alt-dönem arasındaki süreklilikler ve değişimler de tespit edilmeye çalışıldı. Oluşturulan ön-propaganda modeliyle demokrasi, cumhuriyet, vatandaşlık, barış, laiklik, birlik ve beraberlik ve Atatürk mitleri gibi siyasal mitler; aile, kadın, çocuk, hayvanseverlik, doğaseverlik ve beslenme mitleri gibi toplumsal mitler tespit edildi. Ayrıca, incelenen kitaplardaki mitlerin benzer bir örüntü oluşturması ve bu örüntünün küçük farklılıklar haricinde değişmemesi sebebiyle, mitlere topyekûn "resmî söylemin mitleri" demek mümkündür. Zorunlu eğitimde kitleye milliyetçi, muhafazakâr, militarist, patriyarkal, hem iktisadi bakımdan hem de doğayla ilişkilerinde kapitalist-neoliberal nitelikleri barındıran ön-propaganda uygulandığını görmekteyiz. Mevcut düzenin korunması ve sürdürülebilirliği ise bu ön-propagandanın başarısına bağlıdır.