Esîrî'nin Hüsâm-nâme adlı manzum hac seyahat-nâmesi (İnceleme-metin tenkidi-nesre çeviri-açıklamalar-sözlük-özel adlar dizini)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: OZAN KOLBAŞ

Danışman: Sebahat Deniz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Esîrî, ömrünün büyük bir kısmını on beşinci yüzyılda geçirmiş bir divan şairidir. Hüsâm-nâme adlı eserini ise II. Bayezid döneminin son yıllarında, tespit edilebildiği kadarıyla 1505 ile 1510 yılları arasında bir tarihte kaleme almıştır. Eser, genel olarak İstanbul'dan yola çıkan hac kafilesinin çeşitli menzilleri geçerek Mekke'ye ulaşmasını ve tekrardan İstanbul'a dönüşünü konu alan bir seyahat-nâmedir. Geçilen menziler ve yaşananlar hakkında çeşitli bilgiler aktarılır. Ancak bunun yanında görülen şehirlerle ilgili pek çok hikâyeye de yer verilir. Çalışma giriş bölümüyle birlikte toplam altı bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde haccın tarihi ve menâsiki hakkında bilgiler verilmiş; klasik dönemde kaleme alınan hac seyahat-nâmeleri ve menzil-nâmeleri üzerinde durulmuş ve bunların genel olarak özelliklerine ve konularına değinilmiştir. Birinci bölümde II. Bayezid döneminin siyasî olayları ele alınmış ve bu dönemdeki hac müessesesi üzerinde durulmuştur. İkinci bölümün ilk kısmında klasik Osmanlı edebiyatında Esîrî mahlasını kullanan şahıslar incelenmiş, ikinci kısmında ise Hüsâm-nâme şairi hakkında bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölüm Hüsâm-nâme'nin içerik incelemesine ayrılmıştır. Bu bölümde eserin konusu, yazılış sebebi, yazılış tarihi, şekil özellikleri, seyahat ve kıssa ile hikâye anlatılarının içerikleri değerlendirilmiş, eserin üslup özellikleri üzerinde durulmuştur. Dördüncü bölüm yazma nüsha üzerindeki incelemelere ayrılmıştır. Nüshanın tavsifi yapılmış, müellif hattı olup olamayacağı tartışılmış, imla özellikleri incelenmiş ve vikāye sayfalarındaki kayıtlar değerlendirilmiştir. Beşinci ve son bölüm ise metin tenkidi, nesre çeviri, açıklamalar, sözlük ve özel adlar dizini bölümlerinden oluşmaktadır.