Sultanbeyli ilçesinde bulunan aile sağlığı merkezlerine başvuran hastaların yaş, cinsiyet, tanılarına göre istenen laboratuvar tetkiklerinin kesitsel incelemesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HALİME ÖZGE GÜZİN
Danışman: SALİHA SERAP ÇİFÇİLİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Günümüzde laboratuvar tetkikleri, tanı, tedavi ve takip süreçlerinin temel bileşenlerinden biridir. Ancak gereksiz ve uygunsuz laboratuvar testleri, sağlık sisteminde çok çeşitli sorunlara yol açmaktadır. Çalışmanın amacı, birinci basamakta hastaların yaş, cinsiyet ve tanılarına göre istenen laboratuvar testlerini inceleyerek, test istemlerinin uygunluk düzeyini değerlendirmek ve gelecekte uygulanabilecek akılcı laboratuvar kullanımı yaklaşımlarına katkı sunmaktır. Gereç ve yöntem: Çalışmamız kesitsel tanımlayıcı tipte olup, Kasım 2024 – Mart 2025 tarihleri arasında İstanbul Sultanbeyli ilçesindeki ASM'lerde yürütülmüştür. Örneklem, toplam 342 hasta üzerinden oluşturulmuştur. Tetkik istenen hastaların bilgileri sistem üzerinden alınmıştır. İstenen testlerin uygunluğu güncel rehberlere göre değerlendirilmiştir. Tanımlayıcı analizlerde frekans ve yüzde dağılımları kullanılmıştır. Gruplar arası fark için bağımsız gruplarda T testi, korelasyon analizleri uygulanmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Hastaların yaş ortalaması 37'dir. Bir hastadan ortalama 17,4 tetkik istenmiştir. En sık istenen tetkik hemogram (%92), en yaygın tanı "genel tıbbi muayene" (%27,49) olmuştur. Tüm tetkiklerin ortalama %47'si uygun, %53'ü ise uygun bulunmamıştır. 65 yaş ve üzeri hastalarda tetkiklerin %88,6'sı uygunken, en düşük uygunluk oranı %34,4 ile 15-21 yaş aralığında gözlenmiştir. İstatistiksel analizlerde; hasta yaşı arttıkça istenen tetkik sayısının arttığı ve yaşla birlikte tetkik uygunluğunun da anlamlı pozitif ilişki gösterdiği belirlenmiştir. Erkek hastalardan istenen tetkiklerin uygunluk düzeyi, kadın hastalara göre daha yüksek bulunmuştur. Tartışma: Bu çalışma, birinci basamakta laboratuvar test istemlerinin hasta yaşı, cinsiyeti ve tanılarıyla ilişkilendirilerek uygunluk düzeylerini değerlendirmiştir. Bulgular, testlerin önemli bir kısmının klinik rehberlerle uyumsuz şekilde istendiğini göstermiştir. Genç erişkin ve çocuk hastalarda uygunluk oranları düşerken, yaşlı bireylerde ve kronik hastalığı olanlarda daha yüksek uygunluk saptanmıştır. Yaş ile birlikte uygunluğun artması, hekimlerin ileri yaşlarda rehber temelli yaklaşımları daha sık benimsemeleriyle açıklanabilir. Özellikle genç hastalarda endikasyon dışı şekilde sıkça istenen testler, bilgi eksikliği, klinik belirsizlik ve alışkanlıkların test istem davranışlarında etkili olabileceğini düşündürmüştür.