BEŞERİ COĞRAFYA AÇISINDAN BİR ARAŞTIRMA: ATAŞEHİR
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SERAP ERDOĞAN
Danışman: Mehmet Akif Ceylan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışması, İstanbul şehrinin Anadolu Yakası'nda konumlanan ve 2008 yılında Kadıköy, Üsküdar, Ümraniye ilçelerinden ayrılan mahallelerle yeni bir ilçe olarak kurulan Ataşehir'in beşerî coğrafya perspektifiyle analiz edilmesini amaçlamıştır. Ataşehir, güneyde Maltepe, batıda Kadıköy, doğuda Sancaktepe, kuzeybatıda Üsküdar, kuzeyde Ümraniye ve kuzeydoğuda Çekmeköy ilçelerine komşudur. İlçenin yüzölçümü 25,84 km2, nüfusu 419.368 olup 17 mahalle idari ünitesine ayrılmıştır. Tez, giriş ve sonuç dışında dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Ataşehir ilçesinin genel fiziki coğrafya özellikleri, ikinci bölümde yerleşmelerin kuruluşu, Osmanlı ve Cumhuriyet döneminde şehrin gelişimi ile nüfus özellikleri üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde ekonomik fonksiyonlar ve fonksiyon alanları ele alınmıştır. Dördüncü bölümde ise tezle ilgili bulgular yorumlanmıştır. Ataşehir ilçesindeki ilk yerleşmeler kırsal nitelikli olarak kurulmuşlardır. İçerenköy, Küçükbakkalköy adından da anlaşılacağı üzere köy olarak kurulan yerleşmelerdir. Aynı şekilde bugünkü ilçe arazisinde çiftlik, ağıl, mandıra olarak kurulan yerleşmeler de mevcuttur. Bunlardan yakın zamana kadar varlığını koruyan Karaman, Nadirağa ve Şerif Ali çiftlikleri dikkat çekmektedir. Yaklaşık olarak 1950-1960'lara kadar kır karakterini koruyan bu yerleşmeler, İstanbul şehrinin gelişimine paralel olarak il dışından gelen göçlerle ve farklı noktalarda inşa edilen sitelerin oluşturduğu yeni yerleşme çekirdeklerinin etrafında gelişerek şehir özelliği kazanmıştır. 2000'li yıllardan itibaren de modern bir şehir yapısı kazanmıştır. Bugün hem Türkiye'de birçok ilden daha kalabalık bir nüfusa sahip, hem de eğitim, sağlık, ulaşım, ticaret, finans, turizm, kültür ve spor gibi birçok fonksiyonun kümelendiği bir şehirsel alan hâline gelmiştir. Bu dönüşüm, yalnızca demografik değil, aynı zamanda mekân, işlev ve sosyoekonomik yönlerden de kapsamlı bir değişimi ifade etmektedir. Özellikle konum, topografya ve ulaşım, ilçenin gelişiminde belirleyici etkenler olmuş; E80 (TEM), D100 (E-5) ve bağlantı yolları ilçeyi hem Anadolu hem Avrupa yakası ile bağlayarak ticari ve konut yatırımlarını tetiklemiştir. Ayrıca idari bakımdan 2008 yılında ayrı bir ilçe olarak yapılandırılması, İstanbul Finans Merkezi'nin, çok sayıda üniversite ve hastanenin kurulması diğer önemli etkenler olarak dikkati çekmektedir. Elde edilen bulgular, Ataşehir'in çok merkezli (polisentirik) bir şehirsel yapıya doğru evrildiğini; fonksiyonel alanların ilçenin kuzeydoğu ve güneybatı aksı boyunca yoğunlaştığını ve planlı şehirleşme hedeflerine büyük ölçüde ulaşıldığını ortaya koyar niteliktedir. Özellikle Finans Merkezi Projesi ile birlikte, ilçenin ulusal düzeyde ekonomik ve stratejik önem kazandığı gözlemlenmiştir. Neticede, halen başta yerleşme alanlarının dönüşümü ve farklı sorunları bulunmakla birlikte, Cumhuriyet döneminde kır yerleşmesinden başlayarak, çağdaş bir şehre dönüşen Ataşehir, beşerî coğrafyanın etkisiyle şekillenen bir başarı hikâyesi niteliğindedir. Bu çalışma, söz konusu dönüşümün anlaşılması açısından hem akademik dünyaya hem de yerel yöneticilere önemli veriler sunmaktadır.