EĞİTİM AİLE SAĞLIĞI MERKEZİNE (E-ASM) KAYITLI HASTALARIN TEDAVİ EDİCİ SAĞLIK HİZMETLERİNE YÖNELİK KARŞILANMAYAN İHTİYAÇLARININ BELİRLENMESİ
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEMA NUR ŞAHİN
Danışman: MEHMET AKMAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Dünya Sağlık Örgütü kronik hastalık yönetim modeli olarak temel sağlık hizmetlerine dayalı entegre sağlık sistemi modelleri geliştirmeyi önermektedir. Bu bağlamda bireyin sağlık ihtiyaçlarını belirleyen programların desteklenmesini öncelikler. Tedavi edici sağlık hizmetleri açısından birinci basamak gündemini ''kronik hastalıklar'' oluşturmasına rağmen kronik hastalık yönetimindeki aile hekimliği uygulamalarının yeri ve bireyin sağlık ihtiyaçlarının ne kadarını karşılayabildiğine yönelik veri sınırlıdır. Bu araştırmada birinci basamağa başvuran kronik hastalığa sahip hastaların aldıkları tedavi edici sağlık hizmetlerinden kronik hastalık ile ilişkili karşılanmayan sağlık ihtiyaçlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Ayrıca kronik hastalık bakımı ve hastalık algısı ile hastalar tarafından belirtilen sağlık ihtiyaçlarının ilişkisi incelenecektir. Yöntem: Tanımlayıcı tipte bir araştırmadır. 1 Eylül 2016 - 30 Mart 2017 tarihleri arasında Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne bağlı üç birinci basamak merkezinde yürütülmüştür. Örneklem hesaplanmamıştır. Bu merkezlere herhangi bir nedenle başvuranlardan kriterlere uyan en az bir kronik hastalığı olan gönüllü kişiler çalışmaya alınmıştır. Veri toplama araçları yapılandırılmış anket formu, Kronik Hastalık Bakımını Değerlendirme Ölçeği (PACIC) ve Kısa Hastalık Algısı Ölçeğidir (HAÖ). Veriler SPSS 21 bilgisayar paket programı ile değerlendirilerek analiz edilmiştir. Analizde tanımlayıcı istatistikler (sayı, yüzde, ortalama ve standart sapma vb.) ve karşılaştırmalı analizler (ki-kare testi, t testi, Mann-Whitney U) yapılmıştır. Verilerin analiz sonucunda p<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Toplam 373 katılımcının %64,3'ü kadın, %35,7'si erkek, yaş ortalaması 51,5815,82 yıldır. Katılımcıların toplam eğitim gördüğü yıl ortalaması 8,776,1'dır.Tüm katılımcıların sahip olduğu en sık üç kronik hastalık ; %47,5 (n:177) oranında Hipertansiyon birinci , %24,9 (n:93) oranında Diyabet ikinci, %13,10 (n:49) oranında Tiroid hastalığı üçüncü sıradadır. Aile hekimine gidenlerin %80,9 (n:279)'u memnun kalmıştır. Yıllık birinci basamak başvuru ortalaması Türkiye ortalamasından daha yüksek saptanmıştır (3,55 vs 2,8). Buna karşılık tüm katılımcıların kronik hastalığa sahip olmasına rağmen yıllık uzman hekim-hastane başvurusu Türkiye ortalamasından daha düşüktür (3,34 vs 5,5). İlaç yazdırmak için ise %51,2 (n:191) her zaman aile hekimine gidilmektedir. Ulaşılabilirlik ve maddi erişim açısından bizim çalışmamızdaki hastaların karşılanmayan ihtiyaçları düşük orandadır (%3,2 ve %3,8). Katılımcıların arasında kronik hastalığı ile ilgili son bir yıl içinde hiçbir sağlık kurumuna gitmeyen ve tıbbı bakım aramayanlar %4,3 (n:16) olarak saptanmıştır. Gitmeme nedeni olarak en sık ''ulaşımın olmaması/zor olması''dır. Son bir yıl içinde kronik hastalıkları için ilaç bırakmak zorunda kalan %19,9 (n:64) oranındadır. İlaç bırakma nedeni olarak en sık ''daha iyi hissetmem'' %43,7 (n:31) oranındadır. Toplam PACIC puan ortalaması 2,181,30 (n:368) olarak bulunmuştur. HAÖ ölçeğine göre toplam ortalama 50,2715,57 olarak sonuçlanmıştır. Hipertansiyon takibi için ikinci basamağı tercih edenlerin HAÖ skoru daha yüksek, hastalığı algılama düzeyleri daha düşük ve hastalığı endişe verici olarak görme düzeyleri daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Sonuç: Ulaşılabilirlik ve maddi erişim açısından bizim çalışmamızdaki hastaların karşılanmayan ihtiyaçları düşük orandadır. Bununla birlikte hastaların çoğunluğu sağlık kurumuna ulaşabildiğini ifade etse de hiçbir sağlık kurumuna gitmeyen küçük bir grubun en önemli engeli ulaşılabilirliktir. Kronik hastalıkların tanı, tedavi ve izlemi için yetersiz düzeyde birinci basamaktan yararlanıldığı görülmektedir. Ne yazık ki bu durum hasta perspektifinde; birinci basamağın kronik hastalıklara yönelik sağlık hizmetlerini yeterli düzeyde karşılamadığının ve konumunun ''ilaç yazdırma yeri'' olarak kanıksanması şeklinde karşılık bulmaktadır. Hastalık algısının, kronik hastalığı olan bireylerde birinci basamaktan yararlanım durumu ile ilişkili olabileceği bulunmuştur. Bu nedenle hastaların kronik hastalıklarını algılamalarını kolaylaştıracak ve farkındalık oluşturacak çalışmalara ihtiyaç vardır. Aynı zamanda hekimlerin kronik hastalıklara yönelik bilgi ve becerilerinin geliştirilmesi ile birinci basamakta kronik hastalık yönetimi güçlendirilebilir. Anahtar kelimeler: Sağlık İhtiyaçlarının Belirlenmesi, Karşılanmayan Sağlık İhtiyaçları, Kronik Hastalık Bakımını Değerlendirme, Hastalık Algısı, Eğitim Aile Sağlığı Merkezi (E-ASM), Birinci Basamak, Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri