Yapay sinir ağları ve lojistik regresyon analizi yaklaşımları ile öğretmen adaylarının akademik başarılarının tahmini
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Matematik Ve Fen Bilimleri Eğitimi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF BAHADIR
Danışman: Ahmet Şükrü Özdemir
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hızla ilerleyen ve küreselleşen dünyada pek çok değerin değiştiği ya da farklı yaklaşımların ortaya çıktığı görülmektedir. Geleceğe sağlam adımlarla ilerlemesi istenilen gençler için akademik başarı ve lisansüstü eğitim artık daha da önem gerektirmekte ve özen istemektedir. Çalışmamızın amacı farklı sektörlerde de etkili bir öngörü metodu olarak yararlanılan Yapay Sinir Ağları (YSA)'yı eğitim alanında klasik yöntemlere bir alternatif olarak kullanıp, öğrencilerin lisansüstü eğitim başarılarına yönelik etkili bir tahmin gerçekleştirebilmektir. Bu tahmini, aynı değişkenleri kullanarak Lojistik Regresyon Analizi (LRA) ile yapıp, her iki yöntemin başarı durumlarını karşılaştırarak, dünyada farklı alanlarda başarılı tahminler getiren YSA'nın eğitim alanındaki öngörü performansını ortaya koymaktır.Akademik başarının dolaylı ve direk olarak bir çok faktörle ilişkili olduğu ilerisürülmektedir. Duyuşsal özelliklerde bu faktörlerden birisi olarak ele alınabilir. Bubağlamda düşünüldüğünde, tutum, öz yeterlik, motivasyon, kaygı gibi duyuşsalfaktörlerin, başta öğrencilerin derse karşı istek ve ilgilerini olmak üzere bir çok faktörüetkileyeceği ve bunun da öğrencilerin performanslarını dolayısıyla akademikbaşarılarını etkileyebileceği düşünülebilir. Bireyin bir obje ya da uyarana karşı tutumunun ne olduğunu bilmemiz, o bireyin ilgili uyarana karşı davranışının da ne olacağını tahmin edebilmemizi sağlayacaktır. Bu durum öğretmen adaylarının lisansüstü eğitimlerine yönelik başarı tahmini yaptığımız araştırmamızda önemli olmaktadır. Bu sebeple öğretmen adaylarının, sayısal verileri kullanılarak yapılan tahmin yöntemlerine, öğrencilerin lisansüstü eğitime yönelik tutumlarıda, lisansüstü eğitime yönelik tutum ölçeği adıyla Ünal ve İlter (2010) tarafından geliştirilen 5'li likert tipi bir tutum ölçeğinden faydalanılarak, ölçeğe ait bulguların farklı bileşenlerle yapılan korelasyon analizleri eklenmiştir. Bu sayede lisansüstü eğitim yapma isteğindeki öğrencilere ve onlara rehberlik hizmeti veren kuruluşlara etkili bir tahmin metodu ileyardım edebilmek hedeflenmektedir.Öğretmen adaylarının akademik başarı tahminlerini gerçekleştirme sürecinde öğrencilerin; lisans eğitimleri süresince belirlenen derslerden aldıkları geçme notları,genel not ortalamaları, üniversiteye giriş puanlarının yanı sıra akademik kariyer yapma vhususundaki tutumları dikkate alınmış ve bütün bu veriler tahmin edici değişkenler olarak kullanılıp, öğrenci başarıları öngörülmeye çalışılmıştır.Akademik başarı tahmini probleminin içerdiği belirsizlik ve ancak eldeki not verilerinden yola çıkılarak değerlendirilebilen başarı ölçütleri ve bu ölçütlerin hiyerarşik yapısı nedeniyle, YSA ve LRA problemi olarak modellenmeye uygun görülmüştür.Öğretmen adaylarının lisansüstü başarılarına yönelik tahminlerin yapıldığıaraştırmamızda YSA ile yapılan öngörü modellemesi ile birlikte, değişkenler arası ilişkileri incelemede en çok kullanılan istatistik yöntemlerinden biri olan LRA'da kullanılmış ve öngörü için kullanılan bu modellemelerin başarıları kıyaslanmıştır.Araştırma problemimizin YSA ile modellenmesindeki amaçlardan en önemlisi, eğitim bilimlerinde kullanılan diğer klasik istatistiksel yöntemlere bir alternatif olması ve 1980'li yılların sonlarından itibaren tahmin amaçlı kullanılan en etkili yöntemlerden biri olması ise diğer sebebidir. Ayrıca öğrencilerin akademik başarı tahmini yaptığımız araştırmamızda, tahminle ilgili incelenen literatürde etkili bir model olmasının önemi büyüktür.M.Ü. Eğitim Bilimleri Enstitüsü ve M.Ü. Atatürk Eğitim Fakültesinde okuyan/mezun olmuş öğrencilerinden yansız olarak seçilen toplam 139 ilköğretim matematik öğretmeni adayı ise araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır.Araştırmamızda öğretmen adaylarının lisansüstü eğitim başarılarına yöneliktahminlerde YSA'nın Geri Yayılmalı Yapay Sinir Ağları (GYYSA) metodu ile yapılan başarı öngörüsünün LRA ile yapılan öngörü tekniğine göre daha işlevsel olduğu, geçmiş yıllardaki öğrencilerin başarı durumları göz önüne alınarak YSA analizi ile yapılan bu tahminlerin sonraki yıllar içinde öğretmen adaylarına geçerli olabilecek ölçüde öngörü netliği sağladığı söylenebilir.Araştırmalarda bahsi geçen öngörü modellerinin ürettikleri hata değerleri farkı çok yüksek olamasa da yapay sinir ağı modelinin çalışmalarda kullanılan bütün veri kümelerinde daha başarılı olması, yapay sinir ağı tekniğinin öngörüye dayalı eğitim araştırmaları için klasik istatistik yöntemlere bir alternatif oluşturabileceğini göstermiştir. Lisansüstü eğitim yapmayı planlayan öğretmen adaylarını lisans eğitimlerinin ilk yıllarında belirlemek ve yönlendirmek tahmin yöntemlerinin başarılı öngörüleri doğrultusunda mümkündür.viÖğretmen adaylarının lisansüstü eğitime karşı olan tutumlarının öğretmen adaylarının etkin bilgi ve beceri kazanmalarında etkili olup olmadığının araştırılması ile ilgili bölümde; lisansüstü eğitime karşı tutum ölçeği ile birlikte öğretmen adaylarının mezuniyet notları, ALES puanları Üniversiteye giriş puanları ve tercih sıralamaları dikkate alınarak yapılan korelasyon sonuçlarına göre mezun öğrencileri lisans genel ortalaması ve tutum ölçeği arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğu saptanmış, aynı şekilde henüz fakültenin ikinci sınıfında okuyan öğrencilerin tercih sırasında yerleştikleri bölüme kaçıncı sırada yer verdiklerini gösteren sıralama ile aynı öğrencilere uygulanan lisansüstü eğitime yönelik tutum ölçeği arasında negatif ve anlamlı bir ilişki göze çarpmaktadır. Bu anlamlı ilişkiler den yola çıkarak öğrencilerin lisans ortalamalarını fakülte eğitimleri boyunca yüksek tutmaya yönelik çabalarının ardında lisansüstü eğitime olan olumlu tutumları da rol oynamaktadır. Yine aynı şekilde henüz fakülteye girmeden tercih sıralarında eğitim fakültesine üst sıralarda yer veren adayların, ikinci sınıfa geldiklerinde lisansüstü eğitime karşı tutumları ölçüldüğünde yüksek puan aldıkları görülmektedir.Buna karşın yüksek lisans eğitimini tamamlamış adayların lisans ortalamaları ile yüksek lisans ortalamaları arasında anlamlı bir ilişki olmadığı ortaya çıkmıştır. Benzer şekilde yüksek lisans eğitimi almaya hak kazanan adayların lisans genel ortalamalarıyla ALES puanları arasında anlamlı bir ilişkide bulunamamıştır. Aynı şekilde öğrencileri yüksek lisans genel ortalamasıyla ALES puanları arasında da anlamlı bir ilişki çıkmamıştır.Anahtar Kelimeler: Yapay Sinir Ağları, Lojistik Regresyon Analizi, Akademik Kariyer, Tutum, Tahmin