Dindarlığın aile işlevleri üzerindeki etkilerine yönelik psikososyal bir araştırma
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MELİKE İLERİSOY
Danışman: Ali Ulvi Mehmedoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı dini inanç ve uygulamaların aile sistemi üzerindeki etkilerinin "ödüller ve bedeller" bağlamında sistem yaklaşımları perspektifinden incelenmesidir. Araştırmada karma yöntem tasarımı tercih edilmiş, nitel aşamada Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz (IPA), nicel aşamada ise ilişkisel tarama modeli (SPSS-25) kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemi kendilerini dindar olarak tanımlayan bireylerden oluşmaktadır. Buna göre nitel aşamada 10 yetişkinle derinlemesine görüşmeler yapılmış, nicel aşamada ise 482 kişiye ölçekler uygulanmıştır. Veri toplama araçları olarak Görüşme Formu, Kişisel Bilgi Formu, Aile Değerlendirme Ölçeği, Yenilenmiş Çift Uyum Ölçeği ve Ebeveynin Çocuğuyla İletişimi Ölçeği kullanılmıştır. Bulgulara göre dini inanç ve uygulamaların aile dinamikleri üzerinde büyük ölçüde işlevsel etkilere sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Nitel bölümde "İnancın İşlevi" başlığında dini inancın varoluşa anlam katma, tutum ve davranışları yönlendirme, tüm yaşama temel sağlama gibi niteliklerinden ötürü bütüncül etkiye sahip bir olgu olarak deneyimlendiği görülmüştür. "Aile İşleyişi" başlığında dini inancın aileye değerler aracılığıyla oluşan bir bütünlük/yapı verdiği; aile hiyerarşinde istişare mekanizması üzerinden ortak karar süreçlerini şekillendirdiği, ortak dini faaliyetler aracılığıyla aile bağlarının güçlenmesine katkı sağladığı tespit edilmiştir. "Çift İlişkisi" bağlamında evlilik ilişkisine kader inancı çerçevesinde ancak bireysel seçimlerin etkili olduğu ve bitebilir olma özelliği taşıyan bir ilişki olarak anlam verdiği; çift anlaşmazlıklarında ılımlı ve yapıcı davranma, dua yoluyla farkındalık kazanma ve affedici davranma motivasyonunu desteklediği görülmüştür. Dini inancın "Ebeveyn Çocuk İletişimi" üzerindeki etkileri başlığında Allah'ın emaneti olarak çocuklar ve çocukların değerler eksenli eğitimlerinin; "Başa Çıkma" başlığında ise anlamlandırma ve güven hislerinin kaynağı olarak dua etme yaşantılarının ön plana çıktığı görülmüştür. Ayrıca nitel bölümde dini inanç çerçevesinde rasyonalize edilen erkeğin güç pozisyonu anlayışının birey ve çift alt sistemlerinde işlev bozucu etkileri olabileceği, ayrıca çocuklara dini öğretileri bir an önce vermeye ilişkin zamansal baskının aile işlevselliğini bozucu etkilerinin olabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Nicel aşamada dindarlık ile aile işleyişi ve çift uyumu arasında nitel bulguları destekler şekilde anlamlı ve pozitif bir ilişkinin olduğu bulgulanmıştır. Buna karşın dindarlık ve ebeveyn çocuk iletişimi arasında ise nitel bulgulardan farklı olarak anlamlı ve negatif yönlü ilişkiler tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Psikoloji, Din Psikolojisi, Aile Sistemleri, Aile Psikolojisi, Başa Çıkma, Karma Yöntem, Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz (IPA)