Tasarım toplumu: Dijital mekanların dönüşümü ve ekonomi politiği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gazetecilik Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NİHAT NUYAN
Danışman: ZEYNEP YELDA KADIOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, dijital mekanların dönüşümünü ve bu dönüşümün ekonomi politik etkilerini eleştirel söylem analizi yöntemiyle incelemeyi amaçlamaktadır. Henri Lefebvre'in mekanın üretimi kavramı, Michel Foucault ve Gilles Deleuze'ün iktidar analizleri temel alınarak mekan ve birey bedeninin dijital ortamdaki yeniden inşa süreci tartışmaya açılmıştır. Sosyal medya ve metaverse platformları, bireyin dijital avatarlar aracılığıyla kimliklerini yeniden şekillendirdiği ve aynı zamanda dijital kapitalizmin meta üretimine dahil olduğu alanlar haline gelmiştir. Çalışmada "Tasarım Toplumu" ve "Mizanarşi" kavramları teorik çerçevede tanımlanarak, bireyin gözetim mekanizmalarına karşı anonimleşme ve özgürleşme potansiyeli incelenmiştir. Christian Fuchs'un dijital emek ve Shoshana Zuboff'un gözetim kapitalizmi yaklaşımları ışığında, bireyin dijital ortamlarda üretici ve dirençli bir özne haline gelip gelemeyeceği sorgulanmıştır. Metaverse platformlarının kurucu metinleri, kullanıcı sözleşmeleri ve hizmet koşulları; "denetim" ve "özgürlük" kavramlarının kullanımı bakımından eleştirel söylem çözümlemesine tabi tutulmuştur. Bu bakımdan, dijital mekanın sunduğu özgürlük iddialarının altında gizlenen denetim mekanizmaları nedeniyle ortaya çıkan çelişkiler tartışmaya açılmıştır. Sonuç olarak bu tez, özgürlük ve denetim söylemleri yönünden dijital mekanların yalnızca teknolojik değil, aynı zamanda politik, ekonomik ve kültürel bağlamda şekillendiğini ileri sürmektedir. Bu yönüyle bu tez çalışması bağlamında, dijital mekanlardaki denetleyici ve yönlendirici politikaların yarattığı güncel toplumsal durumun, Tasarım Toplumu kavramı ile açıklanabileceği; buna karşın, dijital mekanda özgürlük arayışının da Mizanarşi kavramı çerçevesinde tanımlanabileceği düşüncesi geliştirilmiştir.