Osmaniye Şehir Coğrafyası
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞULE DEMİR
Danışman: Mehmet Akif Ceylan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Osmaniye şehri, Akdeniz Bölgesinin Adana Bölümünde aynı adla anılan il idari ünitesinde, merkez ilçenin sınırları içinde, Karaçay ve kollarının oluşturduğu birikinti yelpazesinin üzerinde yer almaktadır. İnceleme sahası, Osmaniye Belediyesi'nin sınırlarını kapsamaktadır. Mahalli 36 idari birime ayrılan Belediye yetki alanı yaklaşık 8500 ha genişliğe sahiptir. Şehirde 2022 yılı itibariyle 252.186 nüfus ikamet etmektedir. Çalışmada şehrin kuruluş ve gelişiminde rol oynayan doğal ve beşerî çevre faktörleri, nüfus ve yerleşme özellikleri, fonksiyonel gelişim ve arazi kullanımı nispeten ayrıntılı şekilde incelenmiştir. Karma araştırma yöntemine göre tamamlanan çalışmada şehrin mevcut ve potansiyel problemlerine tesir eden doğal ve beşerî unsurlara da yer verilmiştir. Ayrıca Osmaniye Hanehalkı Anketi uygulanarak şehrin başlıca sorunları ve çok farklı özellikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Osmaniye, jeopolitik ve stratejik açıdan Ortadoğu coğrafyasının kıstağında önemli konumu ile ulaşım ve iletim hatlarının geçtiği şehirlerden biridir. Şehir, Ceyhan'ın kolları olan Karaçay, Yarpuz ve Hamus çaylarının oluşturduğu alüvyal Osmaniye Ovası'nın kenarında ve Orta Nur Dağları'ndan kaynağını alan Karaçay ve kollarının birikinti yelpazesi üzerine kurulmuştur. Şehir elverişli iklim ve hidrografik özelliklere ve verimli alüvyal topraklara sahip doğal bir ortamda yer almaktadır. Şehrin kurulduğu yöre, Geç Hititler, Asur, Pers, Roma, Bizans, Emevi, Abbasi, Selçuklu, Memlukler, Ramazanoğulları ve Osmanlı Devleti gibi birçok farklı egemenlik alanında kalmıştır. Nitekim şehrin çevresinde oldukça zengin tarihi ve kültürel değerler mevcuttur. Fakat şehrin ilk nüvesi, daha yakın bir dönemde, 1865 yılında Osmanlı merkez yönetiminin tayin ettiği Fırka-ı İslâhiye adı verilen Harekât Ordusunca yerleşik düzene geçirilen Türk aşiretlerinin iskânı sonucunda kurulmuştur. Osmaniye şehri esas gelişimini Cumhuriyet döneminde yaşamıştır. Özellikle 1996 yılında aynı adla anılan ilin merkezi olmasıyla birlikte idari, ticari, sanayi, ulaşım ve tarım faaliyetleri bakımından önemli gelişmeler sağlamıştır. Aynı şekilde her ilde bir üniversite kapsamında 2007 yılında Korkut Ata Üniversitesi'nin kurulması da şehrin gelişiminde öncü fonksiyonlardan biri haline gelmiştir. Günümüzde Osmaniye şehri bazı sorunları olsa da nüfus, yerleşme, ekonomi, sosyal ve kültürel açılardan hızlı bir gelişme ivmesini yakalamış durumdadır. Asrın felaketi olarak tanımlanan 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş (Pazarcık ve Elbistan) merkezli şiddetli depremlerden şehir olumsuz şekilde etkilenmiştir. 761 kişinin hayatını kaybettiği depremler özellikle Esenevler, Rahime Hatun ve Adnan Menderes, İhsan Göknel ve Alibeyli mahallelerinde daha fazla yıkım ve hasara neden olmuştur. Osmaniye, devletin yardımıyla depremin olumsuz etkilerini en kısa sürede telafi ederek gelişmesini sürdürecektir. Şehrin planlama, imar, altyapı, ulaşım, hava ve çevre kirliliği, su temini, trafik, yeşil alan eksikliği, çarpık şehirleşme, göç gibi problemlerinin merkezi yönetimin desteği, yerel yönetimin gayreti, şehrin ileri gelenleri ve halkın katılımıyla en kısa sürede çözülebileceğini söylemek mümkündür. Anahtar Kelimeler: Osmaniye, Şehir Coğrafyası, Nüfus, Yerleşme, Şehir Fonksiyonları, Hanehalkı Anketi