Gelir vergisinde adaleti sağlayıcı mekanizmalara ilişkin mükelleflerin algısı: Ampirik bir çalışma
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Maliye Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HÜSEYİN DİRİCAN
Danışman: GÜLAY YILMAZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Vergi, karşılıksız olma ve zorunlu ödeme gibi sahip olduğu özellikler dolayısıyla mükelleflerce bir yük olarak algılanabilmektedir. Günümüzde vergi yükünün adil dağılımını sağlamak için ödeme gücü yaklaşımı benimsenmektedir. Bu yaklaşıma göre vergilendirmeyi sağlayabilmek için vergi sistemleri bunu gerçekleştirecek şekilde düzenlenmiş, sistemde yer alan vergiler bunu sağlayacak araçlarla donatılmıştır. Bununla birlikte bazı uygulamalar ve kullanılan mekanizmalar ise mükelleflerin ödeme gücüne ulaşılmasını güçleştirmekte ve vergilemede adaleti bozabilmektedir. Buradan hareketle çalışmada, ödeme gücüne ulaşılmasını sağlayan ve güçleştiren mekanizma ve durumlar ele alınmış, seçilen ülkelerdeki uygulama şekilleri ortaya konulmuş, Türkiye'de bu mekanizmalara ilişkin vatandaşların bilinç ve algı düzeylerine ilişkin tespit yapmak amaçlanmıştır. Çalışmanın ampirik kısmı Türkiye'de gelir vergilemesinde söz konusu mekanizma ve durumlara ilişkin bilinç ve algı düzeyini belirleyebilmek amacıyla vergi ödeme uyumunun en yüksek olduğu Marmara Bölgesinde vergi ödeme uyumunun en yüksek olduğu İstanbul ile en düşük olduğu Yalova'daki gelir vergisi mükelleflerine anket uygulanmış, farklı uyum düzeylerine sahip mükelleflerin vergi yükü dağılımında adaleti sağlayan ve bozan mekanizmalar hakkındaki bilinç ve algı düzeyleri ile vergi ödeme uyumu arasında bir bağlantı olup olmadığı sorusunun yanıtı aranmıştır. Çalışma sonuçlarına göre söz konusu bilinç ve algı düzeyinin İstanbul'da daha yüksek olduğu, Yalova'daki mükelleflere kıyasla gelirlerin genel olarak adaletsiz vergilendirildiği algısının olduğu belirlenirken, adaletsizliğin en büyük nedeninin sosyal amaç dışında uygulanan muafiyet ve istisnalardan kaynaklandığı ve artan oranlı vergi tarifesinin adaletin sağlanmasında önemli görüldüğü tespit edilmiştir. Son olarak Türkiye'de gelir vergilemesindeki vergi uyumsuzluğunun en önemli gerekçelerinin, yüksek vergi oranları ve vergi afları uygulamaları olduğu belirlenmiştir.