Difai Fırkası'nın teşkilatlanması ve faaliyetleri (1906-1908)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: OZAN BÖKE
Danışman: Okan Yeşilot
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:1801 yılından itibaren Güney Kafkasya'da hızla ilerleyen Çarlık Rusyası, 1828-1829 yıllarında bölgede hâkimiyeti tamamen ele aldı. Buradaki varlığını sağlamlaştırmak isteyen Çarlık idaresi Güney Azerbaycan ve Osmanlı sınırlarında yaşayan Ermenileri bölgeye taşıyarak buradaki Ermeni nüfusunu arttırdı. 1800'lü yılların sonlarında Ermenilerin artan çetecilik faaliyetleri Osmanlı topraklarında başarıya ulaşamayınca yönünü Güney Kafkasya'ya çevirdi. 1904 yılından itibaren Taşnaksutyun, programına Güney Kafkasya'yı ekledi. 1905 Rus Devrimi ile birlikte oluşan kaotik ortamdan Taşnaksutyun faydalanmak isteyerek Güney Kafkasya'da Azerbaycan Türklerine yönelik saldırılarda bulundu. Yaklaşık iki yıl süren Türk-Ermeni çatışmalarının sonucunda Türkler kendi haklarını savunacak bir teşkilat kurmaya kararına vardılar. 1906 yılının Ağustos ayında Difai Fırkası Gence'de kuruldu. Fırka yaklaşık iki yıl kadar kısa süren ömründe Rus idarecilere karşı suikastlar düzenledi. Bununla birlikte Türk, Ermeni ve Gürcülerin Güney Kafkasya'da barış içerisinde yaşamaları gerektiğini savundu. Müslümanların sosyal hayatlarını düzenleyecek ve onları eğitecek faaliyetler de gerçekleştirdi. 1908 yılının sonlarında Difai, Rus idaresinin artan baskıları sonucu faaliyetlerine son verdi.