Biyoloji öğretiminde ters-yüz öğretim modelinin akademik başarı, motivasyon, derse karşı tutum, üst-bilişsel farkındalık ve bilişsel yük üzerine etkisi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Matematik Ve Fen Bilimleri Eğitimi Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GÖKALP ERKAN

Danışman: Mustafa Çakır

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bilimin ve bunun paralelinde teknolojinin günümüzde eşi benzeri görülmemiş hızı, her alanda olduğu gibi eğitim alanında da etkisini göstermektedir. Bu etki, öğrenenlerinin sadece kendileri ve öğretmenleri ile kurdukları etkileşimi değil, aynı zamanda geleceğin toplumlarına yön verecek olan bireylerin öğrenme şekillerini biçimlendiren eğitim süreçleri uygulamalarında ve bu uygulamaların planlanmasında da etkisini göstermektedir. Ters-yüz öğretim modeli (TÖM) ortaya çıkan yeni teknolojik uygulamaların öğretim sistemleriyle bütünleştirilmesi gereksinimine, farklı teknolojik araçlarla iletişim kurarak büyüyen ve dijital yerliler olarak isimlendirilen bireylerin öğrenim ihtiyaçlarına yanıt olacak bir öğretim modeli olarak gösterilebilir. TÖM sınıf içi ve sınıf dışı öğretim prosedürlerini alt üst eden, yapılandırmacılık ve harmanlanmış öğretim yaklaşımlarıyla örtüşen, ayrıca akran öğrenimi, işbirlikçi öğrenme ve farklılaştırılmış öğretim gibi aktif öğrenme yaklaşımlarıyla bir arada kullanılabilecek bir öğretim modelidir. Karma yöntem deseni kullanılarak tasarlanan bu çalışmada TÖM'ün ortaöğretim ikinci kademesinde öğrenim gören 10.sınıf öğrencilerinin biyoloji dersindeki akademik başarılarına, biyoloji öğrenme motivasyonlarına, biyoloji dersine karşı olan tutumlarına, üst-düzey bilişsel farkındalıklarına ve ders sürecindeki bilişsel yüklerine olan etkisi ortaya koymak amaçlanmıştır. Çalışma verileri İstanbul'daki özel bir okulda öğrenim gören 80 katılımcıdan oluşan lise 10.sınıf öğrencilerinden toplanmıştır. Araştırmacı tarafından oluşturulan 25 soruluk hücre bölünmesi akademik başarı testi ile biyoloji öğrenmeye karşı motivasyon, biyoloji dersine yönelik tutum, üst-düzey bilişsel farkındalık ve bilişsel yük ölçekleri çalışmanın değişkenlerine uygun olarak rastgele atanmış deney (N=40) ve kontrol (N=40) gruplarına uygulanmıştır. Bu çalışma 2018-2019 güz dönemi içinde 12 haftalık bir sürede gerçekleştirilmiştir. Elde edilen tüm veriler uygun bilgisayar yazılımları kullanılarak analiz edilmiştir. Öte yandan çalışmanın nitel verileri bütün deney grubuna uygulanan öğrenci görüş formu ile veli izni olan öğrencilere uygulanan yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılıyla toplanmıştır. Elde edilen bulgular deney ve kontrol gruplarının ön-test puanları arasında çalışmada ele alınan boyutlar açıdan anlamlı bir fark olmadığını göstermiştir. Uygulama tamamlandıktan sonra ise deney ve kontrol gruplarına uygulanan akademik başarı, biyoloji öğrenme motivasyon, biyoloji dersine yönelik tutum, üst-düzey bilişsel farkındalık ve bilişsel yük son-test sonuçları gruplar arasında akademik açıdan deney grubu lehine anlamlı bir fark bulunduğunu ortaya koymuştur. TÖM ile ilgili elde edilen bu anlamlı fark, elde edilen nitel sonuçlarla da desteklenmiş ve sebepleri ortaya konmuştur. TÖM'ün öğrenenlerin akademik başarı, biyoloji öğrenme motivasyonları, biyoloji dersine yönelik tutumları, üst-düzey bilişsel farkındalıkları ve bilişsel yükleri üzerindeki olumlu etkisi elde edilen bulgular ışığında doğrulanmıştır. Her iki öğretim grubunda son-test puanları ön-test puanlarından anlamlı bir şekilde daha yüksek olmasına rağmen TÖM uygulanan gruptaki değişim olumlu yönde daha yüksek olarak tespit edilmiştir. Sonuç olarak, TÖM öğrencilerin biyoloji dersi akademik başarılarını arttırmada ve bu başarının uzun vadede korunmasında önemli ölçüde etkilidir. Bununla birlikte yapılan bu çalışma ile TÖM'ün öğrencilerin biyoloji dersi içerisindeki motivasyonlarının, biyoloji dersine yönelik tutumlarının ve üst-düzey bilişsel farkındalıklarının artırılmasında son derece etkili bir öğretim modeli olduğu gösterilmiştir. Ayrıca yapılan çalışmayla TÖM'ün öğrencilerin bilişsel yükleri üzerindeki olumlu etkisi de kanıtlanmıştır.