Hasan Esîrî'nin Mi'yârü'd-Düvel ve Misbârü'l Milel isimli tarih ve coğrafya eseri (İnceleme-transkripsiyon)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2017

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GÖKER İNAN

Danışman: ERHAN AFYONCU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Hasan Esîrî, devri için meşhur fakat bugün için meçhul bir şahsiyettir. Kendisine Esîrî denmesi, 1683 II. Viyana Kuşatması sonrasındaki muharebelerin birinde esir düşüp yaklaşık iki yıl kadar esaret hayatı yaşamasından ileri gelmektedir. Hasan Esîrî, Osmanlı ordusunda muvazzaf olarak doğuda ve batıda çok sayıda sefere katılmış, üst rütbeli paşalar ve sadrazamlarla savaş lojistiği ve stratejisi hakkında mahfi görüşmeler yapmış ve fikirleri kabul görüp takdir toplamıştır. Bağdat ve Kıbrıs gibi büyük eyaletlerde defterdarlığı da vardır. Böylelikle Osmanlı coğrafyasının pek çok yerini gezmiş, gezip gördüğü bu yerlerde tuttuğu notlar, sonraki yıllarda "Mi'yârü'l-Düvel ve Misbârü'l-Milel" adındaki hacimli eserinde yer almıştır. Esaret yılları boyunca Latince, Yunanca ve Macarcayı öğrendiği bilinmektedir. Böylelikle yabancı dilde yazılan tarih ve coğrafya kitaplarından iktibaslar yaparak söz konusu eserini genişletme imkânı bulmuştur. Diğer taraftan ordu işleyişine vâkıf olan Esîrî'nin, tefessühe yüz tutan askerî düzene karşı getirdiği ciddi eleştiriler her bakımdan dikkate değerdir. Biz bu tez çalışmamızda eserinden çıkardığımız bilgilerle Hasan Esîrî'nin biyografisini yazdık ve Mi'yârü'd-Düvel ve Misbârü'l-Milel'in metnini ortaya koyduk. Diğer taraftan eserde geçen önemli yerlerin ayrıntılı incelemesini yaptık.