SÜRE DEĞİŞKENLİ MEKÂNSAL NİTEL TERCİH MODELLERİ İLE İLLERİN EKONOMİK PERFORMANSLARININ ANALİZİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ekonometri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NAZİFE ZEYNEP ÇAKIR
Danışman: Ebru Çağlayan Akay
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Coğrafi birimlerin ekonomik gelişimi üzerine yapılan çalışmalar, söz konusu birimlere ait ekonomik performansların artırılmasında etkili olabilecek strateji ve politikaların geliştirilmesine imkân tanımaktadır. Bu doğrultuda, beşerî sermayenin sahip olduğu eğitim düzeyinin, illerin ekonomik performansları üzerindeki etkisinin araştırıldığı çalışmada, model tahmini için süre değişkenli mekânsal nitel tercih modelleri kullanılmıştır. 2015-2020 dönemini kapsayan çalışmada, zaman etkisini temsilen modele süre değişkeni ilave edilmiştir. Nitel tercih modelleri için geliştirilen testler aracılığıyla mekânsal bağımlılığın araştırıldığı çalışmada, mekânsal bağımlılığın tespitiyle birlikte süre değişkenli mekânsal nitel tercih modelleri farklı tahmin yöntemleri ile tahmin edilirken, model tahmin sonuçlarının hem tahmin yönteminin hem de mekânsal ağırlık matrisinin seçimine dair duyarlılığı incelenmiştir. Tahminler neticesinde uygun model olduğu tespit edilen, en yakın k komşuluk kriteri ile oluşturulan mekânsal ağırlık matrisinin kullanıldığı süre değişkenli mekânsal probit modelinde, beşerî sermayeye ait eğitimin illerin ekonomik performansları üzerinde oldukça önemli etkileri olduğu belirlenirken, mezuniyet oranları ile okullaşma oranlarının ekonomik performansları artırdığı, okuma yazma bilmeyen oranının ise azalttığı tespit edilmiştir. Komşu illerin ekonomik performanslarının birbirinden pozitif yönde etkilendiğine dair pozitif mekânsal bağımlılık bulgusunun yanı sıra, 2015-2020 dönemi içerisinde modelin bağımlı değişkeni olan ve illerin ekonomik performanslarını temsilen kullanılan, dolar bazındaki kişi başına düşen gelirin medyan değerin üzerinde olma olasılığının giderek azaldığı da model tahmin sonuçlarından elde edilen bulgular arasındadır. Anahtar Kelimeler: Süre Değişkeni, Mekânsal Nitel Tercih Modelleri, Mekânsal Ağırlık Matrisi, Ekonomik Performans