İÇ DENETİMDE YAPAY ZEKA KULLANIMI: TÜRKİYE'DEKİ UYGULAMALAR ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUSTAFA KUŞ
Danışman: Nermin Çıtak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dijitalleşmenin hız kazandığı günümüzde iç denetim fonksiyonu yalnızca geleneksel kontrol ve denetim mekanizmalarıyla sınırlı kalmamakta olup veri odaklı analiz yetkinliği, teknolojik entegrasyon kapasitesi ve stratejik karar destek işleviyle daha geniş bir sorumluluk alanına evrilmektedir. Bu değişimde yapay zekâ (YZ) teknolojilerinin etkisi belirleyici bir rol üstlenmektedir. Özellikle büyük veri setlerinin anlamlandırılması, risklerin erken tespiti, süreç anomalilerinin belirlenmesi ve kaynak kullanımının optimize edilmesi gibi alanlarda YZ sistemlerinin sunduğu katkılar iç denetimin etkinliğini ve kurumsal değer üretme kapasitesini önemli ölçüde artırmaktadır. Bu bağlamda, Türkiye'de faaliyet gösteren çok lokasyonlu ve büyük ölçekli bir lojistik şirketinde geliştirilen YZ tabanlı 'Kayıp Sipariş Tahminleme ve Önleme' modeli teknolojinin iç denetim süreçlerine entegrasyonuna dair somut ve uygulamaya geçmiş bir uygulama olarak ele alınmıştır.YZ sistemi her bir siparişin kayıp riski düzeyini öngörmekte ve bu öngörüler doğrultusunda iç denetim birimlerinin müdahale önceliklerini belirlemesine, risk temelli denetim stratejileri geliştirmesine ve kaynakların daha verimli tahsis edilmesine olanak sağlamaktadır. YZ sisteminin iç denetim süreç-lerine entegrasyonu sadece operasyonel denetim etkinliğini artırmakla kalmamış aynı zamanda iç denetim birimlerinin işlevsel yönünü de dönüştürmüştür. İç denetçiler bu sistem aracılığıyla geç-mişe dönük hata tespiti yapan birer denetçi olmanın ötesine geçerek ileriye dönük risk senaryoları geliştiren, veri temelli öngörülerle kurumsal kararlara katkı sağlayarak aktif rol alan denetçilere dönüşmüştür. YZ sisteminin etkileri yalnızca iç denetim fonksiyonuyla sınırlı kalmayıp, lojistik süreçlerdeki genel performansı ve müşteri deneyimini de olumlu yönde etkilemiştir. Sipariş kayıp-larındaki azalma, zamanında teslimat oranlarındaki artış ve operasyonel hataların minimize edilmesi YZ sisteminin şirkete doğrudan katkılarını ortaya koymaktadır. Risk temelli iç denetim anlayışı doğrultusunda sistemin sunduğu öngörüsel veriler iç denetim planlamalarının daha esnek ve dinamik biçimde yapılmasını sağlarken aynı zamanda iç denetimin kurumsal dijitalleşme stratejileriyle daha uyumlu bir şekilde konumlandırılmasına katkı sunmuştur.